پاسداران اسلام در دوران غيبت كبرى (فارسى) — الصفحة ١١٢
موقعيت زمانى آيةاللّه خراسانى
اسلامى پرداخت و مايهء علمى و جذابيت حوزهء تدريسش به قدرى بود كه تعداد شاگردان درس او از مرز هزار نفر گذشت كه صدها تن از مجتهدان و صاحبان فتوا در بين آنان ديده مىشد . « 1 »
آيةاللّه خراسانى علاوه بر قدرت علمى ، داراى روحى مهذب و اخلاقى نيكو بود و بسيار ساده زندگى مىكرد ، در خانه‌اش هميشه به روى مستمندان باز بود و بخشندگى و بلندنظرى خاصى داشت . « 2 »
وى سرانجام پس از عمرى تلاش و مجاهده در راه اسلام ، در تاريخ سه‌شنبه بيستم ذيحجة 1329 ه . ق . مطابق با 25 آذر 1290 ه . ش در نجف اشرف دار دنيا را وداع گفت . « 3 »
موقعيت زمانى آيةاللّه خراسانى
موقعيت زمانى آيةاللّه خراسانى
آخوند خراسانى ره در زمانى وارد صحنهء مبارزه شد كه اوضاع سياسى ، اقتصادى و اجتماعى ايران بسيار نابسامان بود و در حالى كه كشورهاى غربى با آهنگى قابل ملاحظه ، مدارج ترقى و تعالى را طى مىكردند ، ايران در منجلاب بىسوادى و فقر و فاقه و ظلم و ستم مىسوخت و نه تنها دولتمردان به فكر اصلاحات نبودند بلكه سعى مىكردند همچنان مردم را در ظلمت جهل و عقب‌ماندگى نگاه دارند . و هر صداى اصلاح طلبانه‌اى را در گلو خفه كنند . « 4 »
خوشگذرانىهاى شاهان‌قاجار و درباريان فاسد ، ثروتهاى مملكت را بر باد داده و كشور مجبور به استقراض از دول بيگانه شده بود و ظلم و ستم و هرج و مرج و ناامنى هر روز عرصه را بر مردم تنگ‌تر مىساخت ، نفوذ دولتهاى بيگانه روزبه‌روز بيشتر مىشد و دو دولت روس و انگليس نه فقط به امتيازات گوناگون نائل مىشدند بلكه در امور داخلى ايران هم ، مداخله مىكردند . وزيران و صاحب‌منصبان عاليرتبهء دولت نيز با موافقت و
( 1 ) - ريحانةالادب ، ج 1 ، ص 41 .
( 2 ) - مرگى در نور ، ص 377 - 378 .
( 3 ) - ريحانةالادب ، ج 1 ، ص 42 .
( 4 ) - تاريخ انقلاب مشروطيت ايران ، دكتر مهدى ملك زاده ، ج 1 - 2 - 3 ، ص 100 - 102 ، چاپ سوم ، انتشارات علمى .