تاريخ زندگانى امام هادى (ع) (فارسى) — الصفحة ١٥٥
ب : نگرشى بر فعّاليّتها و مبارزات امام عليه السلام در مدينه
قراين و موضوعات روشنگر گسترهء فعّاليّتها و مبارزات امام عليه السلام در مدينه :
1 . ارتباط مداوم دانش دوستان و علاقمندان به خاندان پيامبر صلى الله عليه و آله با امام عليه السلام و آمد و رفت چهره‌هاى سرشناس و نمايندگان مردم از مناطق دور و نزديك به خانهء آن حضرت .
« دوايت . م . رونلدسن » پس از بحث مفصّلى دربارهء امام هادى عليه السلام مىنويسد :
گروه زيادى از مناطق شيعه‌نشين همچون عراق ، ايران و مصر براى استفاده از محضر امام هادى عليه السلام بسوى مدينه شتافتند . « 1 »
2 . سخن چينى و سعايت مزدوران عباسى از امام عليه السلام نزد متوكّل و تأكيد بر اينكه وجود آن حضرت در مدينه موجب خروج دو پايگاه مهمّ توحيد از تحت سيطره و حاكميّت عباسيان خواهد گشت .
3 . ترتيب اثر دادن متوكّل به گزارشهاى رسيده و اقدام سريع وى جهت احضار امام عليه السلام به مركز خلافت و تحت نظر گرفتن آن حضرت در محلّهء « عسكر » .
4 . شيوهء مكاتبهء متوكّل با امام عليه السلام و نحوهء برخورد او با آن حضرت در نامه ، و نيز انتخاب يكى از فرماندهان نظامى همراه سيصد سرباز براى انتقال پيشواى دهم به سامرّا .
5 . اظهارنظر « يزداد » پزشك مخصوص دربار عباسى مبنى بر اين كه متوكّل از آن بيم داشت كه اگر امام عليه السلام در مدينه بماند مردم ، به ويژه چهره‌هاى سرشناس به وى گرايش پيدا كرده و در نتيجه ، حكومت از دست عباسيان بيرون رود ؛ از اين جهت او را به سامرّا منتقل كرد .
6 . آگاه ساختن افراد از بعضى جريانات سياسى . « خيران اسْباطى » مىگويد :
در مدينه خدمت على بن محمّد عليه السلام رسيدم . پرسيد :
- از واثق چه خبر ؟
- جانم به فدايت در كمال سلامتى است . من به تازگى - يعنى ده روز است كه - از او جدا شده‌ام و او در سلامتى كامل بود .
( 1 ) - ائمتنا ، ج 2 ، ص 257 ، به نقل از : عقيدة الشيعه ، ص 215 .