پرتو ولايت (فارسى) — الصفحة ١٢٦
ساختار قرآن
سوى او بازگشت مىكنيد » .
يكى از مباحث مهم در فصاحت و بلاغت قرآن ، ادب قرآن است ؛ به اين معنا كه قرآن مؤدبانه سخن مىگويد و لفظ ركيك ، خطاب مستهجن يا خطاب تندى در قرآن يافت نمىشود .
در سورهء حمد ، بنده كه ابتدا در حضور خدا مىايستد ، خود را كوچك‌تر از آن مىداند كه در محضر پرعظمت پروردگار حضور يابد و با او سخن بگويد ؛ ازاين‌رو ، به سبب ادب بندگى ، اسم پروردگار را مىبرد و او را به صورت غيابى ستايش مىكند .
اما پس ازآن‌كه خدا را ستايش كرد ، عظمت خدا در نظرش تجلى پيدا مىكند و پروردگار را آن‌قدر بزرگوار مىبيند كه بندهء كوچكى چون او را مىپذيرد ؛ ازاين‌رو جرأت مىكند كه پروردگار را مخاطب قرار دهد و مستقيم با او سخن بگويد : إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ .
بنابراين ساختار قرآن ، گفتارى است و تغيير لحن در قرآن ، امرى غير متعارف نيست ؛ چرا كه تغيير خطاب و تغيير لحن از ويژگىهاى ساختار گفتارى است .
در محل بحث ( آيهء تطهير ) لحن كلام در آيه‌هاى پيشين « 1 » ، خشك و قاطع است ؛ اما هنگامى كه به آيهء تطهير مىرسد ، لحن خشك به لحن نرم تبديل مىشود و با مهربانى و عطوفت ويژه‌اى سخن مىگويد .
علاوه بر تغيير لحن ، خطاب تغيير مىكند « 2 » و از آنجا كه ضميرهاى آيهء تطهير ، جمع مذكر است ، مشخص مىشود كه بيشتر مخاطبان اين آيه مرد هستند .
بنابراين آيهء تطهير نمىتواند به‌طور دقيق در رديف و سياق آيه‌هاى مجاورش قرار بگيرد . دربارهء سبب قرار گرفتن آيهء تطهير در ميان اين آيه‌ها ، نظريه‌هاى مختلفى
( 1 ) . منظور آيه‌هاى 27 تا 32 و نصف آيهء 33 است كه مخاطب در اين آيه‌ها ، همسران پيامبر هستند . ( 2 ) . از جمع مؤنث به جمع مذكر تغيير مىكند .