تاريخ حرم ائمه بقيع (ع) و آثار ديگر در مدينه منوره (فارسى) — الصفحة ٨٢
مرحلهء دوّم از تاريخ حرم ائمهء بقيع عليهم السلام
ابن شبه متن گفتار ابن زباله را در مورد اين دو حرم به ترتيب چنين نقل مىكند :
1 - قال عبدالعزيز : « دفن العبّاسُ بن عبدالمطّلب عند قبر فاطمة بنت اسدبن هاشم في أوّل مقابر بنيهاشم الّتي في دار عقيل ويقال انّ ذلك المسجد بنيقبالة قبره . . . » . « 1 »
عباس بن عبدالمطلب در اوّل مقابر بنىهاشم و در كنار قبر فاطمهء بنت اسد - كه در خانهء عقيل قرار گرفته - دفن شده است و مىگويند اين مسجد « حرم » در مقابل قبر عقيل بنا شده است .
2 - قال عبدالعزيز : « والغالب عندنا انَّ مصعب بن عمير و عبداللَّه بن جحش دفنا تحت المسجد الذى بني على قبر حمزة و انّه ليس مع حمزة أحدٌ في القبر » . « 2 »
غالب علماى ما ( دانشمندان مدينه ) بر اين باورند كه مصعب بن عمير و عبداللَّه بن جحش در زير مسجدى كه در روى قبر حمزه ساخته شده ، مدفون گرديده‌اند و اما در داخل قبر حمزه بجز خود او ، كسى دفن نشده است .
از اين گفتار ابن زباله ، دو مطلب زير به‌دست مىآيد :
الف - اينكه در قرنهاى اوّل اسلام به حرمها و ساختمانهايى كه در روى قبور شخصيتهاى مذهبى بنا مىگرديد ( مسجد ) گفته مىشد و كلمهء حرم ، مزار و مشهد از اصطلاحاتى است كه در قرنهاى پنجم و ششم بوجود آمده و لذا احمد مقدسى كه از علماى قرن چهارم و از جهانگردان و جغرافىدانان اسلامى است ، در مورد حرم حضرت حمزه - مانند ابن زباله - همان تعبير ( مسجد ) را به كار برده است و مىگويد :
« احد كوهى است در سه ميلى مدينه كه در دامنهء آن ، قبر حمزه در داخل مسجد است و جلو آن يك چاه است . » « 3 »
به نظر مىرسد كه اين تعبير از قرآن مجيد گرفته شده است ؛ زيرا كه قرآن از ساختمانى كه در روى قبور اصحاب كهف بنا شده ، مسجد نام برده است . « 4 »
( 1 ) تاريخ المدينه ، ج 1 ، ص 127 .
( 2 ) تاريخ المدينه ، ص 126
( 3 ) احسن التقاسيم ، به ترجمهء على النقى منزوى ، ج 1 ، ص 118 .
( 4 ) قال الذين غلبوا على أمرهم لنتّخذنّ عليهم مسجداً ، كهف : 21 .