تاريخ حرم ائمه بقيع (ع) و آثار ديگر در مدينه منوره (فارسى) — الصفحة ٦٣
2 - بقيع در پشت خانه‌هاى مدينه
از آنكه به صورت آرامگاه عمومى درآيد و همانگونه كه در معرفى آن گفته شده است :
« شَرْقيّها نَخْلُ وَغَرْبيّها بُيُوت » « 1 »
از طرف غرب در پشت منازل مدينه قرار داشت و كوچه‌هاى متعددى اين منازل را به همديگر وصل مىنمود و به محل بقيع منتهى مىگرديد كه بعضى از اين منازل بتدريج براى دفن افراد متشخص مورد استفاده قرار گرفته « 2 »
و بعضى از آنها هم تخريب و به بقيع منضم گرديده است . « 3 »
گرچه در صفحات آينده شاهد دلائل و قرائن متعددى در اين زمينه خواهيم بود ولى به نظر مىرسد كه نقل چند دليل و شاهد تاريخى در اينجا ضرورى است :
1 - در كتب تاريخ و مدينه شناسى ، در معرفى « روحاء » كه به بخشى از بقيع اطلاق مىگرديد ؛ چنين گفته شده است :
« الرّوحاءْ الْمَقْبَرة الّتي وَسَطَ الْبَقيعِ يُحيطُ بِها طُرُقُ مُطْرَقة » « 4 »
« روحاء مقبره‌اى عمومى در بخش ميانى بقيع مىباشد كه كوچه‌هاى راههاى متعددى آنجا را احاطه نموده است . »
2 - و در بعضى از اين منابع چنين معرفى شده است :
« الرّوحاء كُلُ ما حاذَتْ الطريقَ مِنْ دارِ مُحَمَدبْنِ زَيْد الى زاويَة دارِ عقيل اليَمانِيّة الشّرقِية » . « 5 »
« روحاء » آن بخش از بقيع است كه در محاذى ( كوچه‌اى ) كه از خانهء محمد ابن زيد به زاويهء شرقى خانهء عقيل منتهى مىگردد قرار گرفته است . »
3 - گرچه مورّخان و مدينه شناسان اهل سنت بيش از علماى شيعه ، در محل دفن
( 1 ) . اخبارالمدينه ج 1 ، ص 152 . - وفاء الوفا ، ج 3 ، ص 889 - عمدة الأخبار فى مدينة المختار ، ص 151
( 2 ) . در صفحات آينده اين مطلب روشن خواهد شد .
( 3 ) . ابن نجار مىگويد : عمربن عبدالعزيز خانه‌اى را كه متعلق به زيدبن على و خواهرش خديجه بود ، به مبلغ هزار و پانصد دينار خريدارى و تخريب نمود و جزو بقيع قرار داد و مقبرهء خصوصى خاندان عمربن خطاب گرديد . اخبار المدينه ، ص 156
( 4 ) . تاريخ المدينه ، ابن شبه ، ج 1 ، ص 101
( 5 ) . تاريخ المدينه ، ج 1 ، ص 101 - عمدة الأخبار فى مدينة المختار ، ص 52