تاريخ حرم ائمه بقيع (ع) و آثار ديگر در مدينه منوره (فارسى) — الصفحة ٣٠٤
خانهء امام سجّاد عليه السلام
وسعت اين مرقد شريف
وسعت اين مرقد شريف
بازهم مىپردازيم به نقل آنچه كه سمهودى آن را مشاهده و بازگو نموده است :
وى افزون بر اين كه از اين حرم با تعبير « كبير » « 1 »
ياد مىكند ، براى آن سه در معرفى مىنمايد :
1 - در جنوب شرقى ؛ « . . . وهو كبير . . وهو ركن سور المدينة من القبلة والمشرق بني قبل السور فاتّصل السور به فصار بابه من داخل المدينة » .
« اين حرم بزرگ است و فعلًا در ركن قلعهء شهر مدينه از سمت جنوب شرقى واقع شده‌چون بناى حرم قبل از احداث اين قلعه بوده ، و ديوار قلعه به آن متصل گرديده است و دربى براى حرم از داخل مدينه ( داخل سور ) باز مىگردد . »
2 - در وُسطى كه به طرف ميدان و خارج قلعه شهر باز مىشد ؛ سمهودى مىگويد :
« وعلى باب المشهد الأوسط الذي أمامه الرحبة التي بها البئر التي يتبرك بها حجر فيه أن حسين بن ابي الهيجاء عمّره سنة ستّ وأربعين وخمسمأة » .
3 - در آخرى ؛ همچنين سمهودى مىگويد : « على يمين الدّاخل الى المشهد بين الباب الأوسط والأخير حجر منقوش فيه وقف الحديقة التي بجانب المشهد في المغرب على المشهد . . . » . « 2 »
از اين سه جمله به وضوح به دست مىآيد كه اين حرم حداقل داراى سه در بوده است ؛ دربى به داخل قلعه ، در وسط و در آخر .
خانهء امام سجّاد عليه السلام
خانهء امام سجّاد عليه السلام
سمهودى آنگاه از مطرى نقل مىكند كه محوطهء اين حرم و اطراف آن در سمت شمال خانهء امام زين العابدين عليه السلام بوده و در سمت غربى حرم ، مسجد كوچك و متروكى
( 1 ) . همانگونه كه در « رسائل في تاريخ المدينه » ص 102 ، آمده است : « وفي الجهة الشرقيّة ، قبّة كبيرة فيهامرقد سيّدنا اسماعيل . . . » .
( 2 ) . وفاء الوفا ، ج 3 ، ص 920