تاريخ حرم ائمه بقيع (ع) و آثار ديگر در مدينه منوره (فارسى) — الصفحة ١٧٨
بيت‌الاحزان در آستانه تخريب
مردم حجاز سخن گفته است . از جمله حرمها و گنبدها و بارگاههاى موجود در بقيع را معرفى و با قلم خود ترسيم و تصوير نموده است . « سِر ريچارد بورتون » جهانگرد انگليسى است كه در سال 1853 ميلادى - تقريباً 139 سال قبل - بقيع را از نزديك مشاهده نموده و در بارهء بيت‌الأحزان چنين گفته است : « در بقيع مسجد كوچكى است كه در سمت جنوبى گنبد عباس بن عبدالمطلب واقع گرديده و اين مكان را بيت‌الأحزان نيز مىنامند ؛ زيرا فاطمهء زهرا آخرين روزهاى عمر خويش را در اين محل بسر مىبرد و براى از دست دادن پدر عزيزش نوحه‌سرايى مىنمود . « 1 »
مطالبى كه از آقاى بورتون نقل شد ، دليل روشنى بر مشخص بودن ساختمان بيت‌الأحزان در زمان وى و اشتهار وجه تسميه و انگيزهء ايجاد آن مىباشد كه يك جهانگرد انگليسى و غيرمسلمان در اندك زمان و با مختصر تماس با مسلمانان توانسته است همهء اين مطالب را همانگونه كه در منابع محكم تاريخى و حديثى آمده است ، دريافت و درسياحتنامهء خود منعكس نمايد .
6 - فرهاد ميرزا « 2 » 1292 ه
6 - فرهاد ميرزا « 2 »
1292 ه
فرهاد ميرزا معتمدالسلطنه كه در 18 ذيقعده 1292 ه به زيارت بقيع نائل گرديده ، پس از بيان زيارت حرم ، ائمهء بقيع و نثار فاتحه بر قبور علما كه در كنار اين حرم مطهر واقع بودند ، مىگويد : « از آنجا به بيت‌الأحزان رفتم و از آنجا به زيارت حليمهء سعديه . . . » « 3 »
بيت‌الاحزان در آستانه تخريب
بيت‌الاحزان در آستانه تخريب
تا اينجا همراه با تاريخ بيت‌الأحزان از به دو پيدايش آن ، تا اواخر قرن سيزده ( 1292 ) ،
( 1 ) موسوعة العتبات المقدسه ، ج 3 ، ص 285 .
( 2 ) فرهاد ميرزا معتمدالسلطنه متوفاى 1305 ه در ميان شاهزادگان قاجار ، از نظر علمى داراى شخصيت بارزى است كه از وى شش جلد كتاب ، در فنون مختلف به جاى مانده از جملهء آنها « قمقام ذخار » در مقتل و « هداية السبيل » كه سفرنامهء حجِ اوست و هر دو كتاب در موضوع خود در زبان فارسى از بهترين كتابها به شمار مىرود .
( 3 ) هداية السبيل چاپ مطبوعاتى علمى تهران ، ص 141 .