تاريخ حرم ائمه بقيع (ع) و آثار ديگر در مدينه منوره (فارسى) — الصفحة ١٠٠
ويژگيها و خصوصيات حرم شريف :
بقعه بقيع بر سبيل مقطوع از هر كس چند قرش گرفته مىشد سيد عبدالكريم برزنجى كليددار بقعه شريفه از حكم شيخ الحرم اعراض و در خانه نشسته ، به بقيع نيامده است كه در به روى زوّار بگشايد . در اين مبحث بوديم كه سيد حسن هم وارد شد و گفت قضيه همين است . گفتم اين چه شيخ الحرم است كه حكمش در سيد عبدالكريم به نقيض مقصود اثر مىكند ؟ !
وى پس از شرح مفصّلى كه دربارهء ملاقات و بحث و گفتگويى كه با شيخ‌الحرم داشته و منجر به باز شدن حرم بقيع گرديده است ، مىگويد :
گفتم برويد و در حرم را باز كنيد تا من . . . « 1 »
شما را بدهم ، رفت و . . . « 2 »
در را گشود ، زوار هم الحق بى مروتى كردند و دست خود را بسته ، نقيبى به كفشدار ندادند ، چه رسد به كليددار ! جناب حاج ميرزا آقا امام جمعهء تبريز با همتِ بلند و نيت ارجمند ، حاضر شده‌اند در تبريز محلى معين كنند كه هر ساله هزار تومان براى خدام اين حرم مطهر ، عايد شود . « 3 »
ابراهيم رفعت پاشا كه براى آخرين بار در سال 1325 ه . به عنوان « امير الحاج مصرى » به حج مشرف شده است ، مىنويسد : مردم مدينه در روزهاى پنجشنبه به زيارت بقيع مىروند و بر روى قبرها دسته‌هاى گل و ريحان قرار مىدهند و هيچ شيعه داخل حرم اهل بيت نمىگردد مگر اين كه پنج قروش ( به خدام ) بپردازد ، همانگونه كه به هيچ كس اجازهء ورود به داخل كعبه و حجرهء نبوى داده نمىشود ، مگر يك ريال بدهد ، تازه اين براى افراد عادى است و از افراد ثروتمند وجه بيشترى دريافت مىشود . « 4 »
گفتنى است : مقايسهء گفتار ابن نجار با گفتار سه نويسندهء ياد شده ، نشانگر دگرگونى و تحوّلى است كه در حرم بقيع ، در طول چندين قرن ، در اثر شرايط ، به وجود آمده است ؛ بطورى كه در دورانهاى گذشته ، در اين حرم مانند ساير حرمها در تمام روز ، به روى زائران و علاقه‌مندان باز بوده ولى در قرن اخير كليددار و متولّيان آن ، كسانى بودند كه جهت تأمين
( 1 ) . يك كلمه ناخوانا .
( 2 ) . يك كلمه ناخوانا .
( 3 ) . سفرنامهء امين الدوله - اين سفرنامه شمارهء صفحه ندارد .
( 4 ) . مرآت الحرمين ، ج 1 ، ص 427 . اين كتاب در سال 1343 ه . در مصر چاپ شده است .