تاريخ تحليلى پيشوايان (ع) (فارسى) — الصفحة ٢٦٠
نايبان حضرت مهدى ( عج )
عثمان كه در روزگار خفقان ، سمت و كالت عسكريين عليهما السلام را برعهده داشت ، به‌منظور سرپوش نهادن بر فعّاليّت‌هاى متعرضانه خود به تجارت روغن اشتغال داشت .
به همين جهت به وى سمّان مىگفتند . وى وجوه شرعى و اموال دريافتى از شيعيان را در ظرف‌هاى روغن جاى مىداد و خدمت امام هادى عليه السلام مىفرستاد . « 1 »
عثمان بن سعيد ، علاوه بر آن كه توسط امام عسكرى عليه السلام به جانشينى و نيابت حضرت مهدى ( عج ) منصوب شده بود ، « 2 »
از سوى امام عصر ( عج ) نيز بر اين سمت ابقا شد « 3 »
و در طول مدت حدود پنج سالى كه زنده بود ، رسالت خود را به بهترين شكل انجام داد .
حضرت مهدى ( عج ) پس از رحلت عثمان ، در توقيعى ، ضمن تسليت در گذشت وى به فرزندش محمد ، او را فردى دانست كه سعادتمندانه زيست و نيكو از اين جهان ديده فرو بست . در پايان از خداوند براى وى طلب رحمت و مغفرت كرد و آرزو نمود كه او را به اوليا و دوستان خود ملحق سازد . « 4 »
ب - محمد بن عثمان : وى پس از درگذشت پدرش از سوى امام عهده‌دار سفارت گشت و سفارتش حدود چهل سال به طول انجاميد . دوران مسؤوليت وى همزمان بود با خلافت معتمد ، معتضد ، مكتفى و ده سال از خلافت مقتدر عباسى .
محمّد ، چهره‌اى برجسته و وارسته و پيش از سفارت ، وكيل امام عسكرى عليه السلام بود .
آن حضرت به يكى از ياران خود درباره او و پدرش فرمود :
عَمْرى و فرزندش مورد اعتماد و وثوق هستند . هر چه بر تو روايت كنند از من روايت كرده و هر چه به تو بگويند از سوى من مىگويند . پس به سخنان آنان گوش فرا ده و از ايشان اطاعت كن ؛ زيرا آن دو ، ثقه و امين هستند . « 5 »
امام در سخنى ديگر در جمع گروه زيادى از شيعيان يمنى به وكالت محمّد از طرف
( 1 ) - همان ، ص 214 .
( 2 ) - ر . ك . همان ، ص 217 .
( 3 ) - ر . ك . همان ، ص 217 .
( 4 ) - منتخب الاثر ، ص 395 ؛ الغيبه ، ص 219 .
( 5 ) - منتخب الاثر ، ص 395 ؛ الغيبه ، ص 219 .