تاريخ تحليلى پيشوايان (ع) (فارسى) — الصفحة ٢٢٦

2 - رهبرى جنبش مكتبى شيعه

ارزنده آن گرامى در زمينه تعداد امامان و وظيفه و رسالت مردم در قبال آنان ، « 1 »

از ديگر محورهايى است كه در راستاى هدف ياد شده مورد توجه و عنايت امام قرار داشت .

2 - رهبرى جنبش مكتبى شيعه

جنبش مكتبى شيعه در دوران امام هادى عليه السلام رو به فزونى و بالندگى بود و شيعيان در جاى جاى قلمرو اسلامى پراكنده و مشعل ديانت و آزادگى را در ميان امت فروزان نگه داشته بودند . امام هادى عليه السلام با عهده‌دارى رهبرى الهى اين تشكيلات ، موجب رشد و بالندگى روزافزون آن مىشد .

شرايط ويژه سياسى و نيز زمينه‌ها و تمهيداتى كه لازم بود توسط امام هادى عليه السلام براى غيبت حضرت حجّت ( عج ) فراهم شود ايجاب مىكرد روش ارتباطى آن حضرت با تشكيلات شيعى فراتر از يك ارتباط معمولى و عادى باشد ؛ از اين رو افراد معمولى توانايى انجام چنين رسالتى را نداشتند و افرادى مثل محمد بن داوود قمى و ابو على بن راشد عهده‌دار آن بودند .

سيستمى كه برقرارى و تنظيم اين ارتباط پيچيده و سازمان يافته را برعهده داشت ، سيستم « وكالت » بود . اين سيستم علاوه بر ايجاد ارتباط منظم ميان امام و پايگاه‌هاى مردمى ، پاسخگويى به سؤالات و مشكلات فقهى ، اعتقادى و سياسى شيعيان ، رفع گرفتارىها و نيازمندىهاى آنان و جمع‌آورى وجوه شرعى مردم و تحويل آنها به امام عليه السلام ، نقش مهمّى در معرفى و تثبيت امامت امام بعدى و ثبات موقعيّت سياسى و فرهنگى جمع شيعه و تشكل و افزونى آن داشت .

حوزه فعّاليت وكلاى امام عليه السلام به چهار ناحيه اصلى و مركزى تقسيم شده بود : ناحيه نخست : بغداد ، مدائن و كوفه . ناحيهء دوم : بصره و اهواز . ناحيهء سوّم : قم و همدان و ناحيهء چهارم : حجاز ، يمن و مصر . « 2 »

به‌طور معمول در هر ناحيه فردى مدير با اختيارات لازم

( 1 ) - ر . ك . الغيبة ، شيخ طوسى ، ص 90 و بحارالانوار ، ج 36 ، ص 258 .

( 2 ) - ر . ك . تاريخ سياسى غيبت امام دوازدهم عليه السلام ، ص 137 .