تاريخ تحليلى پيشوايان (ع) (فارسى) — الصفحة ٢٢٠

امام هادى عليه السلام در مدينه

خلفاى عباسى معاصر امام بويژه متوكل هر چند با در پيش گرفتن سياست رعب و كشتار ، قلمرو اسلامى را براى مخالفان بويژه پيروان اهل بيت عليهم السلام نا امن كرده بود ؛ بدان حدّ كه كسى جرأت نداشت خود را شيعه معرفى كند ؛ ليكن در مقابل ، امام هادى عليه السلام نيز به عنوان پيشواى قوىترين و اصيل‌ترين جبهه مخالف ، با فعّاليّت‌هاى فرهنگى و سياسى گسترده و جهت‌دار و تشكل دادن به مبارزه علويان و رهبرى آنان ، خواب را از چشم طاغوت زمان ربوده و مدينه را به پايگاه مبارزه عليه دستگاه خلافت عباسى و كانون خطرى براى موجوديت آن تبديل كرده بود .

امام هادى عليه السلام با استفاده از ضعف و آشفتگى اوضاع سياسى ، به تبيين و گسترش مبانى اعتقادى و فرهنگى اسلام ، رهبرى و هدايت امّت مسلمان همّت گمارد و شيعيان را - كه در آن زمان تعدادشان رو به فزونى بود - از سرچشمه زلال دانش امامت و فرهنگ ناب ، سيراب كرد .

امام هادى عليه السلام در مدينه موقعيّت ممتازى داشت و در واقع دولتى در مقابل دولت عباسى تشكيل داده بود . دانش پژوهان و حق‌جويان از هر سو به محضرش روى مىآوردند . شيعيان نيز از نقاط مختلف بويژه ايران ، عراق و مصر به‌صورت حضورى يا از طريق نوشتن نامه ، مسائلشان را مطرح كرده از آن گرامى رهنمود مىگرفتند . وكلاى امام نيز در ميان مردم پراكنده بودند و از نزديك با آنان ارتباط داشتند .

البته برنامه‌ريزىها و تصميم‌گيرىهاى مهم و كارهاى اساسى بويژه در زمينه مسائل تشكيلاتى ، پنهانى و دور از چشم دولتمردان و عوامل اطلاعاتى انجام مىگرفت و اصل « تقيّه » در مسائل حياتى ، همواره مورد توجه امام و پيروان خاص وى بود و همين مسأله موجب شده كه خدمات و فعّاليّت‌هاى فرهنگى ، سياسى و اجتماعى امام هادى عليه السلام در مدينه در متون تاريخى به‌طور تفصيل منعكس نشود . ولى از شواهد و قراين تاريخى و گفتگوهاى آن حضرت با افراد از قبيل : ارتباط مداوم دانش‌پژوهان با آن حضرت ، گزارش والى مدينه از فعّاليّت‌هاى امام به متوكل ، اقدام سريع نسبت به احضار آن گرامى به