تاريخ تحليلى پيشوايان (ع) (فارسى) — الصفحة ١٢٣
1 - بيان معارف دين و پرورش عناصر صالح
تجديد حيات اسلام و بازآفرينى مكتب امامت و مسلح و توانمند كردن آن در برابر جبههء خلافت همّت گمارد . پيشواى چهارم براى تحقق اهداف دراز مدت خود به اقدامات اساسيى دست زد كه مهمترين آنها عبارتند از :
1 - بيان معارف دين و پرورش عناصر صالح
1 - بيان معارف دين و پرورش عناصر صالح
تأسّف بارترين مصيبت و گرفتارى مردم در دوران امامت امام سجّاد عليه السلام انحطاط فكرى مردم و بيگانگى آنان با معارف دينى بود . اين بيگانگى تا آنجا بود كه نه تنها از پذيرش حق استنكاف داشتند بلكه حقايق را به تمسخر مىگرفتند . امام سجاد عليه السلام در بيان درد دل گونه‌اى اين وضع اسفناك را چنين ترسيم كرده است :
نمىدانيم با مردم چگونه رفتار كنيم ؟ اگر با آنان بدانچه از رسول خدا صلى الله عليه و آله شنيده‌ايم سخن بگوييم ( از سر تمسخر ) مىخندند و از سوى ديگر سكوت نيز نمىتوانيم بكنيم . « 1 »
پيشواى چهارم با درك عميق از اين واقعيّت تلخ در نخستين اقدام خود به بيان معارف و دستورات اسلام ناب محمدى صلى الله عليه و آله و ترويج آن در ميان مردم پرداخت . از اين رو مىبينيم بيشتر سخنان امام عليه السلام بيان معارف اسلام و مسائل اخلاقى بويژه ترغيب مسلمانان به زهد و بى رغبتى نسبت به دنيا است .
بر اثر تلاش‌هاى امام عليه السلام افراد زبده‌اى تربيت شدند و وجودشان منشأ آثار و بركات فراوانى شد . اسامى 170 نفر از پرورش يافتگان مكتب آن حضرت در كتابهاى رجالى آمده است . « 2 »
و بدين ترتيب هر چه از حيات پربركت آن گرامى مىگذشت ، وضع بهتر مىشد و رقم شيعيان و دوستان اهل بيت عليهم السلام رو به فزونى مىنهاد . امام صادق عليه السلام در حديثى كه پيش از اين يادآور شديم به اين تحول اشاره كرده و فرموده است : « ثُمَّ انَّ النّاسَ لَحِقُوا وَ كَثُرُوا » .
نكته‌اى كه يادآورى آن در اينجا لازم است بهره‌بردارى امام عليه السلام از روش و تاكتيك جديدى است كه در زندگى سياسى و مبارزاتى امامان پيشين به اين عنوان مطرح نبود و
( 1 ) - كافى ، ج 3 ، ص 234 و بحارالانوار ، ج 46 ، ص 142 .
( 2 ) - ر . ك : رجال كشى ، ص 119 و رجال طوسى ، ص 181 .