تاريخ اسلام و ايران (فارسى) — الصفحة ٨٤
علم فيزيك
علم فيزيك
علم فيزيك
دانشمندان ايرانى در زمينه علم فيزيك به چنان نتايج مهم و درخشانى دست يافتند كه بعدها اروپاييان فيزيك جديد را بر اساس نظريه‌ها و اندوخته‌هاى علمى آنان مطرح كردند . « 1 »
استعمال كلمهء فيزيك به معناى امروزى نسبتاً تازه است و اين علم در قديم جزء طبيعيّات و فلسفه بوده است . علم ديگرى نيز به نام علم مناظر يا نور شناخت در ميان مسلمانان وجود داشت كه آن را از علوم رياضى به شمار مىآوردند . « 2 »
از مكاتب فكرى اسلامى دربارهء اصول فلسفه طبيعى مكتب مشاء و اشراق است . خواجه نصيرالدين طوسى در « شرح اشارات و تنبيهات » دربارهء اندازهء حركت بحثهاى مفصّلى دارد .
ابوريحان بيرونى در مباحثه با ابن سينا و شاگرد او معصومى صورت و مكان طبيعى اشياء در ناحيهء زير فلك قمر و محال بودن خلاء و . . . را مورد انتقاد قرار داده است . سهروردى ديگر دانشمند ايرانى در « حكمة الإشراق » خود پايه‌اى براى فيزيك نور نهاد كه توسط شاگردان او شهرزورى و قطب الدين شيرازى ادامه پيدا كرد .
ابن سينا مفهوم « ميل » را براى توضيح حركت پرتابى كه سست‌ترين حلقه در فيزيك ارسطويى است به كار برد و به بيان آن پرداخت و ابو البركات بغدادى اين نظريه را توسعه داد .
مفهوم مهمّ ديگر كه توسط دانشمند بزرگ ايرانى در فيزيك تكامل پيدا كرد ، مفهوم انكسار نور است كه ابن هيثم « 3 »
در كتاب « المناظر » خود از آن نام برده و آن را نيروى حركت ( قوة الحركة ) خوانده است . « 4 »
ابن هيثم در بازتاب ( انعكاس ) و شكست ( انكسار ) نور و نيز نمودهاى جوى مطالعات و مشاهدات متعدد داشته است . او با يك چرخ خراطى طرحى ريخت كه با آن عدسىهاى لازم را تراش مىداد . ابن هيثم نخستين شخصى است كه « اطاق تاريك » را از لحاظ رياضى مورد
( 1 ) . ر . ك : محمدرضا حكيمى ، دانش مسلمين ، ص 105 - 125 .
( 2 ) . احمد آرام ، تاريخ علم ، ص 145 .
( 3 ) . همان ، صفحات 152 - 148 .
( 4 ) . ابوعلى حسن بن هيثم از بزرگترين فيزيكدانان مسلمان كه تحقيقاتش در علم فيزيك و پيشرفت آن بسيار مؤثر بوده است . ر . ك : سيد حسين نصر ، علم و تمدن در اسلام ، ص 45 و 117