تاريخ اسلام و ايران (فارسى) — الصفحة ٧٦
دانشگاهها و مدارس
تأسيس مراكز علمى و فرهنگى
تأسيس مراكز علمى و فرهنگى
از مهمترين پايه‌هاى تمدّن ايجاد مراكز علمى و آموزشى است كه ايرانيان در اين زمينه نيز سهم درخشانى داشته‌اند .
رصدخانه‌ها
رصدخانه‌ها
ايرانيان پيش از اسلام رصدخانهء علمى بزرگى در جندى شاپور تأسيس كرده بودند . نخستين رصدخانهء دوره اسلامى ، رصدخانهء « شماسيّه » است كه در سال 828 م / 213 هجرى به دستور مأمون و به همّت ستاره شناسان ايرانى چون فضل بن نوبخت و محمّد بن موسى خوارزمى ساخته شد . پس از اين رصد خانه‌هاى ديگرى نيز در جاهاى مختلف ايجاد گرديد . « 1 »
رونق و رشد رصدخانه‌ها ، از وجود يك سازمان علمى منظم حكايت مىكند كه در عصر طلايى تمدن اسلامى اتفاق افتاد . سنت رصدخانه سازى با تأسيس رصدخانهء مراغه به اوج خود رسيد . رصدخانهء مراغه توسط خواجه نصيرالدين طوسى و با دستيارى چند تن از دانشمندان ديگر ايرانى تأسيس گرديد .
استاد احمد آرام در كتاب « علم در اسلام » چنين مىنويسد :
در آغاز دورهء اسلامى رصدخانه كوچك بود و معمولًا يك منجم در آن كار مىكرد ولى از قرن هفتم / سيزدهم با ساخته شدن رصدخانهء مراغه به وسيلهء خواجه نصيرالدين طوسى ، رصدخانه به صورت دستگاه عظيم علمى درآمد كه دانشمندان متعدد در آن گرد مىآمدند و به رصد كردن و تدريس مىپرداختند . رصدخانه مراغه الهام بخش و سرمشقى براى ساخته‌شدن رصدخانه « الغ بيگ » در سمرقند و رصدخانه دورهء عثمانى در استامبول شد كه تقىالدين در آن رصد مىكرد . و اين رصدخانه‌ها به نوبهء خود نمونه‌هايى بودند كه به تقليد از آنها رصدخانه‌هايى در هند توسط « جى سينگ » و در اروپا به دست « توكوبرائه » و « كپلر » ساخته شد . « 2 »
دانشگاهها و مدارس
دانشگاهها و مدارس
ايرانيان از گذشته‌هاى دور و پيش از ورود اسلام در اين حيطه موفقيتهاى عظيمى كسب كرده
( 1 ) . مهدى فرشاد ، پيشين ، ج 2 ، ص 844 - 848 .
( 2 ) . احمد آرام ، علم در اسلام ، ص 32 .