تاريخ اسلام و ايران (فارسى) — الصفحة ٧٥
انتقال علوم به تمدن اسلامى
خلافت اموى آغاز شد ، اما نهضت ترجمه آگاهانه‌اى كه آثار تاريخى ، اجتماعى و فرهنگى عميق و دامنه‌دارى از خود بر جاى نهاد ، در عصر خلافت عباسى شكل گرفت . ترجمه متون و كتب ملل و اقوام ديگر در عصر منصور ( دومين خليفه عباسى ) اوج مىگيرد . در اين ميان خاندانهاى دانش دوست ايرانى بيشترين نقش را در ترجمه كتابها ايفا مىكنند كه از جمله آنها مىتوان به آل نوبخت اشاره داشت . خاندان برمكى نيز در تشجيع هارون به ترجمه متون بسيار كوشيدند . در عصر مأمون با رونق يافتن « بيت الحكمه » - به عنوان مركز ترجمه و نگهدارى كتابها « 1 »
- انتقال علوم روند سريعترى مىيابند . « 2 »
يكى از اساتيد بزرگ دانشگاه اسپانيا مىنويسد :
در آن دوران بغداد و ايران به عنوان دو كانون تفكرات در جهان مطرح بوده‌اند . در نهضت ترجمه‌اى كه در آن زمان پديد آمد آثار بسيارى به عربى ترجمه شد و در اين زمينه ايرانىها موفق شدند تأثير عميقى بر علوم تجربى بگذارند . « 3 »
او همچنين اشاره مىكند كه بيشترين علومى كه به غرب منتقل شده‌اند ، ريشهء ايرانى داشته‌اند امّا چون به زبان عربى و از عربى به لاتين ترجمه شده‌اند چنين نمايانده شده كه اين علوم غربىاند .
بيت الحكمة يك مؤسسهء علمى ترجمه و تأليف كتب بود كه دانشمندان مسلمان در آن به ترجمهء آثار فلسفى ، ادبى ، اخلاقى ، تاريخ ، هيئت و منطق مشغول بودند . نقش دانشمندان ايرانى در اين مؤسسه علمى بسيار برجسته و روشن است . خاندان نوبخت و دو فرزند خالد ( موسى و يوسف ) و على تميمى و حسن بن سهل كتابهاى نجوم و هيئت را ترجمه كردند .
زيج شهريار كه از مهمترين كتابهاى علمى دورهء ساسانى است توسط على تميمى به عربى درآمد « 4 »
. عبداللَّه مقفع ، كه مترجم نخستين كتاب منطق از فارسى به عربى بود ، كتابهاى ديگر فارسى را نيز به عربى ترجمه كرد .
( 1 ) . على اكبر ولايتى ، پويايى فرهنگ و تمدن اسلام و ايران ، ج 1 ، ص 100 .
( 2 ) . اوليرى دليسى ، انتقال علوم يونانى به عالم اسلام ، ص 258 .
( 3 ) . خوزه ماريا بلازكز ، تأثيرات تمدن اسلام و ايران بر غرب ، جام جم 26 / 3 / 80 .
( 4 ) . صديق ، عيسى ، پيشين ، ص 105 .