تاريخ اسلام و ايران (فارسى) — الصفحة ٣١
تساهل و تسامح
عرضه نمود . « 1 »
اسلام سادگى را جايگزين پيچيدگى ، توحيد را جانشين تعدد الوهيت و تثليث ، بشريت بشر را جانشين الوهيت بشر ، حقيقت‌طلبى و علم را جانشين خرافات و عقايد ساده و محكم دينى را جانشين منازعات و مجادلات مذهبى كرد . اسلام نه تنها از نظر اعتقادى ساده و آسان مىنمود ، بلكه در عمل نيز اين موضوع بسيار ملموس و مشهود بود . در واقع هم شيوهء تديّن به آن آسان است و هم احكامى كه تشريح كرده ، سهل مىباشد . اعمال عبادى اسلامى ساده و بدون تشريفات برگزار مىشد و از پيچيدگى ، تضاد و ناباورى اعتقادات گذشته خبرى نبود . شرايط پذيرفتن دين جديد به قدرى ساده جلوه مىنمود كه هر تازه واردى را به شگفتى مىانداخت .
براى ثبوت مسلمانى تنها گفتن شهادتين يعنى اقرار به لااله الّا اللَّه و محمد رسول‌اللَّه كافى بود .
تساهل و تسامح
تساهل و تسامح
آزادى دينى و آزاد منشى مسلمانان از مهم‌ترين عوامل استقبال ايرانيان از دين اسلام بود .
شواهد فراوانى وجود دارد كه احترام اسلام و مسلمانان را به آزادى عقيده و دين و مخالفت شديد اسلام را با تحميل دين بر ديگران بازگو مىنمايد . « 2 »
مسلمانان با تكيه بر انديشهء « لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَد تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ » ( بقره : 256 ) هيچ كس را با ناخوشايندى و زور مجبور به پذيرش دين اسلام نمىكردند بلكه اين عمل را تقبيح مىنمودند . آنان در مناطق مفتوحه به كافران فرصت مىدادند كه قبول اسلام نمايند .
بر طبق مبانى دين اسلام پيروان اديان ديگر نيز مىتوانستند با پرداخت جزيه بر دين سابق خويش باقى بمانند . « 3 »
اين گروه كه « اهل ذمّه » « 4 »
خوانده مىشدند ، اجازه داشتند در قلمرو مسلمانان با آزادى و امنيّت كامل به اجراى مراسم و آداب مذهبى خويش بپردازند . علاوه بر اين مىبايستى كليه معابد و اماكن مذهبى آنان مورد احترام جامعه اسلامى قرار مىگرفت .
ذمّيان نه تنها از آزاديهاى اسلامى برخوردار بودند ، از مهربانى ، بلند نظرى و انسان دوستى مسلمانان نيز بهره‌مند مىگشتند . در قبال اين آزاديها و امتيازات آنها بايستى برخى اصول و
( 1 ) . الساندرو باوزانى ، ايرانيان ، ترجمه مسعود رجب نيا ، ص 108 .
( 2 ) . گوستاو لوبون ، پيشين ، ص 153 و 154 .
( 3 ) . ذبيح اللَّه صفا ، تاريخ سياسى و اجتماعى ايران ، ص 19 .
( 4 ) . در اين زمينه ر . ك : على ناظميان فرد ، « اهل ذمّه در صدر اسلام » ، مجله تاريخ اسلام ، ش 6 ، 1380 .