تاريخ اسلام و ايران (فارسى) — الصفحة ١٠٨
تذهيب
اصلى عرب در خط كوفى و نسخ بوده است و از آن دو خط ، قلمهاى گوناگون به وجود آمد .
در قرن هفتم و هشتم به تدريج خط كوفى رو به زوال نهاد و خطوطى كه در آن زمانها يعنى بعد از قرن هفتم معمول بوده است به اين قرار است : نسخ ، ثلث ، تعليق ، ريحانى ، محقّق و رقاع . از اين شش خط بعدها خطوط ديگر اختراع شد كه بايد اختراع آن را به ايرانيان منسوب بدانيم . آن خطوط عبارتند از قلم مقرمط ، باريك ، نستعليق « 1 »
و شكسته . « 2 »
تذهيب
تذهيب
بى گمان از هنرهايى با ورود اسلام به ايران گسترش يافت ، هنر تذهيب است . تذهيب اطراف خوشنويسى ، چون هالهاى كلمات مقدس را احاطه مىكند و تجسّم انرژى معنوى ناشى از قرائت متن كتاب مقدس را ممكن مىسازد . تذهيب قرآنى سيلان روح به پروردگار را متبلور مىكند و خود به تجديد و احياى روح كه از حضور مقدّس كلمهء « اللَّه » ناشى مىشود ، مدد مىرساند « 3 »
.
تذهيب كاران ، همراه خطاطان و خوشنويسان ، بر ساير هنرمندان مقدّم بودند و مقام برترى داشتند . احترام و تعظيمى كه مردم نسبت به هنرمندان تذهيب كار قائل مىشدند ، بيشتر هنرمندان را وا مىداشت تا در كار خود تلاش نمايند و دقيق و قوى به اين امر بپردازند « 4 »
.
بهترين و نفيسترين كتابهاى خطى ( تذهيب شده ) قرآنى است كه در سال 713 ه . به دست عبداللَّه بن محمّد بن محمود همدانى نوشته شده است . اين قرآن در رسوم و اشكال و رنگآميزى از معجزات فنى به شمار مىآيد . و اين قرآن در دارالكتب المصرية نگهدارى مىشود . اين اثر نمودار استعداد فراوان ايرانيان در هنر است و جالب آن است كه ايرانيان در كشيدن رسمها تخصص كافى نداشتهاند ، امّا با وجود اين در كشيدن اشكال هندسى منتهاى استادى و دقّت را به خرج دادهاند « 5 »
. اين هنر در دورهء تيمورى و صفوى به اوج خود رسيد . « 6 »
( 1 ) . مخترع خط نستعليق ميرعلى تبريزى است كه بعدها در عصر صفويه ميرعماد اين خط را به تكامل رساند .
( 2 ) . محمّد تقى بهار ، سبكشناسى ، ج 1 ص 97 - 96 .
( 3 ) . سيدحسين نصر ، هنر و معنويت اسلامى ، ص 33 .
( 4 ) . زكى محمّد حسن ، تاريخ صنايع ايران ، ص 72 .
( 5 ) . همان ص 76 - 75 ( با اندكى تصرّف )
( 6 ) . همان ، ص 77 .