تاريخ اسلام و ايران (فارسى) — الصفحة ١٠٥
معمارى
آرى ، وقتى سخن از هنر اسلامى در ميان است ، ايران و ايرانى جايگاهى ويژه دارد و بدون شك ايران زمين مهد هنر و هنر آفرينى در جهان اسلام بوده است . ايران همواره از كانونهاى هنرى بوده و هنرمندان زبردستى را در بطن خويش پرورانيده است . هنر ايران زمين در دوره اسلامى فروغى بيش از پيش يافت و با صبغه دينى كه به خود گرفت ، آثارى گرانبها براى فرهنگ و تمدن اسلامى به يادگار نهاد .
معمارى
معمارى
مسلمانان در ابتدا هيچ گونه صنعت و معمارى از خود نداشتند و آنچه امروزه در برخى كتابها به عنوان صنعت و هنر « عصر اسلام » ناميده مىشود ، در واقع اصل و مبدأ آن ايران بوده است . « 1 »
ايرانيان در معمارى مهارت كم نظيرى داشتند و در عصر ساسانى اين فن به اوج ترقى خود رسيده بود . نشانه‌هاى آن را هنوز مىتوان از بقاياى كاخها ، سدها ، معابر و پلها در فارس ( فيروز آباد ، سروستان و . . . ) و تيسفون ( مدائن ) مشاهده كرد . « 2 »
هنرمندان ايرانى در نقشه‌كشى و طراحى تالارها ، كاخها ، مساجد ، مقابر ، بازارها ، كاروانسراها و بيمارستانها مهارت ويژه‌اى داشتند و با بهره‌گيرى از هنرهاى ديگرى مانند گچ‌برى ، رنگ‌آميزى و كاشى كارى ، آثار برجسته‌اى از خود به جا گذاشتند « 3 »
.
در معمارى نخستين بناى مهمى كه به دست معماران مسلمان ايرانى در اوايل سده چهارم هجرى ساخته شده ، آرامگاه شاه اسماعيل سامانى در بخاراست كه سرمشق ساختن ديگر آرامگاههاى باشكوه مانند آرامگاه قابوس بن وشمگير در گرگان و قلعه بايزيد بسطامى شد .
مساجد جامع شهرهايى مانند اصفهان ، كاشان ، قم ، زنجان و يزد و . . . نيز از هنرهاى معماران ايرانى حكايت دارند . مدارس دينى ، مقبره‌هاى بزرگان ، عمارتهاى باشكوه و ديگر آثار ارزشمند ، همگى هنر معمارى ايرانيان را به تصوير مىكشند .
در هر صورت ايرانيان بيشترين سهم را در شكوفايى هنر معمارى اسلامى داشتند و آثار
( 1 ) . على سامى ، نقش ايران در فرهنگ اسلامى ، ص 321 .
( 2 ) . مرتضى مطهرى ، پيشين ، ص 379 .
( 3 ) . زكى محمد حسن ، تاريخ صنايع ايران ، ترجمه محمد خليلى ، ص 380 .