تاريخ زندگانى امام رضا (ع) (فارسى) — الصفحة ١٤٩

3 - ابتكار فضل بن سهل

خلاصه

در مورد انگيزه مأمون از پيشنهاد ولايتعهدى به امام رضا ( ع ) نظرات و احتمالات مختلفى ذكر شده است . مهمترين اين نظرات عبارت است از :

1 - تمايلات شيعى و حق‌گرايى مأمون : منشأ اين احتمال ، نفاقى است كه در چهره مأمون وجود داشت . عملكرد وى بگونه‌اى بود كه كسى نمىتوانست به ماهيت اعتقادى او پى ببرد ؛ از اين رو هر كس نسبت به او عقيده‌اى داشت .

با توجه به اين جهت ، اوّلًا ممكن است اظهار تمايل او به اميرمؤمنان به معناى برتر دانستن آن حضرت بر ديگران باشد نه معناى اصطلاحى تشيع . ثانياً ، اگر هم شيعه بوده ، شيعه امام‌كش بوده است ، مانند مردم كوفه كه امام حسين ( ع ) را شهيد كردند .

2 - وفاى به نذر : كه اگر بر برادرش پيروز شود خلافت را به اهلش واگذار كند . اين انگيزه را شيخ صدوق و بعضى از مورخان مثل ابوالفرج اصفهانى و شبلنجى ذكر كرده‌اند .

3 - ابتكار فضل بن سهل : با اين بيان كه فضل به خاطر تمايلات شيعى كه داشته مأمون را وادار به اين اقدام كرده است .

اين احتمال نيز از اين جهت مردود است كه فضل نه تنها تمايلات شيعى نداشته بلكه دشمن سرسخت امام ( ع ) بوده و همواره در خط مخالف آن حضرت قرار داشته است .

پرسش

1 - سه احتمال از احتمالاتى كه به عنوان انگيزه‌هاى مأمون از واگذارى ولايتعهدى به امام‌رضا ( ع ) بيان شده است بنويسيد .

2 - آيا مأمون شيعه بوده است ؟ توضيح دهيد .

3 - شيخ صدوق كداميك از احتمالات را پذيرفته است ؟

4 - آيا فضل بن سهل در واگذارى وليعهدى به امام رضا ( ع ) از سوى مأمون نقشى داشت ؟

5 - امام رضا ( ع ) نسبت به فضل بن سهل چه موضعى داشت ؟