تاريخ زندگانى امام رضا (ع) (فارسى) — الصفحة ١٤٥
3 - ابتكار فضل بن سهل
از آن پس در قلب خود احساس قوت كردم . « طاهر » را به نبرد « على بن عيسى » فرستادم ، با پيروزى بازگشت . هرثمه را به سوى « رافع » گسيل داشتم ، او نيز با پيروزى بازگشت و . . .
پيروزيها يكى پس از ديگرى نصيبم گشت تا آن كه برادرم كشته شد و راه خلافت براى من هموار گشت .
هنگامى كه خداوند خواسته‌ام را برآورد من نيز تصميم گرفتم به عهد خويش وفا كنم و خلافت را به اهلش واگذار نمايم و چون كسى را براى تصدى اين امر ، شايسته‌تر از ابوالحسن الرضا ( ع ) نديدم آن را به وى سپردم . « 1 »
3 - ابتكار فضل بن سهل
3 - ابتكار فضل بن سهل
احتمال ديگرى كه در بعضى از منابع تاريخى بدان اشاره شده و برخى از دانشمندان مانند جرجى زيدان آن را پذيرفته‌اند اين است كه مبتكر و طراح اصلى اين نقشه ، فضل‌بن‌سهل ، وزير مأمون بود نه خود مأمون . حال ، فضل با چه انگيزه‌اى مأمون را وادار به چنين اقدامى كرد ؟ جرجى زيدان معتقد است او شيعه بوده و روى اعتقاد و ارادتى كه به امام رضا ( ع ) داشته چنين اقدامى كرده است . « 2 »
بيهقى انگيزه فضل از اين اقدام را سياسى مىداند و مىنويسد : فضل براى آن كه آثار رفتار ظالمانهء هارون را نسبت به علويان از دامن حكومت عباسى بزدايد ، مأمون را وادار به چنين عملى كرد . « 3 »
در اين جا لازم است موضوع تشيّع فضل را مورد بررسى قرار دهيم ، بطور قهرى ميزان درستى اين نظريّه نيز روشن خواهد شد .
فضل و برادرش حسن فرزندان سهل ، ايرانى و مجوسى بودند . در زمان روى كارآمدن برمكيها ، فضل كه مردى باهوش ، زرنگ و تحصيلكرده بود به دستگاه برامكه راه يافت و به دست آنان مسلمان شد . سپس كارش بالا گرفت تا جايى كه در حكومت
( 1 ) - عيون اخبار الرضا ( ع ) ، ج 2 ، ص 163 - 164 .
( 2 ) - تاريخ التمدن الاسلامى ، ج 4 ، ص 167 - 170 .
( 3 ) - عيون اخبار الرضا ( ع ) ، ج 2 ، ص 158 و بحارالانوار ، ج 49 ، ص 132 .