المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٧٤

تقسيم فعل و بيان علائم اقسام آن

سم : بكسر سين ، فعل امر است از مادّه وسم ، يسم .

بالنّون : جارّ و مجرور ، متعلّق است به « سم » .

فعل الامر : مضاف و مضاف اليه ، مفعول براى « سم » .

ان : شرطيّه .

امر : نائب فاعل است براى « فهم » مقدّر كه بواسطه « فهم » مذكور تفسير مىشود و اينجمله شرطيّه بوده كه جوابش « سم فعل الامر بالنّون » مىباشد و اينجمله شرط و جزاء معطوف هستند به جمله : مز ماضى الافعال بالتّاء .

ترجمه :

و افعال ماضى را بواسطه تاء مشخّص و ممتاز نما و فعل امر را بواسطه نون نشانه بگذار مشروط باينكه معناى امر از آن فهميده شود .

شرح عربى :

و ماضى الافعال بالتّاء السّاكنة مز عن قسيميه و كذا بتاء الفاعل .

قال فى شرح الكافية : و عنى بذلك علامة تختصّ الموضوع للمضىّ و لو كان مستقبل المعنى .

و سم بالنّون المؤكّدة فعل الامر ان امر فهم عمّا يقبلها .

ترجمه و شرح :

مصنّف گويد :

و افعال ماضى را بواسطه تاء ممتاز نما .

شارح گويد :

مقصود از « تاء » تاء ساكنه بوده و مراد از ممتاز نمودن ماضى ، امتياز آن از دو فرد مقابلش يعنى مضارع و امر مىباشد چه آنكه تاء مذكور هيچ وقت به مضارع و امر ملحق نمىشود لذا با الحاقش بفعل مىتوان قطع و يقين داشت باينكه فعل ماضى است اگرچه در معنا بواسطه برخى از عوارض افاده معناى مضارع نمايد .

سپس شارح مىافزايد :

و همچنين بواسطه تاء فاعلى فعل ماضى را از مضارع و امر مىتوان