المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٧٢

تقسيم فعل و بيان علائم اقسام آن

در حالت مذكور راجع است .

شرح عربى :

و الفعل ينقسم الى ثلاثه اقسام : مضارع و ماض و امر .

ذكر المصنّف علاماتها مقدّما المضارع و الماضى على الامر ، للاتّفاق على اعراب الاوّل و بناء الثّانى و الاختلاف فى الثّالث .

و قدّم الاوّل لشرفه بالاعراب فقال : فعل مضارع بلى لم كيشم اى يقع بعد « لم » فانّه يقال فيه لم يشم .

ترجمه و شرح :

تقسيم فعل و بيان علائم اقسام آن

تقسيم فعل و بيان علائم اقسام آن

شارح گويد :

فعل به سه قسم تقسيم مىشود : مضارع ، ماضى و امر .

و مصنّف ابتداء علائم مضارع و ماضى را بيان نموده و پس از آن به ذكر علائم امر مىپردازد و جهتش اينستكه ادباء اتّفاق دارند فعل مضارع معرب و ماضى مبنى است ولى در امر اختلاف دارند و چون امر اتّفاقى حكمش مسلّم و قطعى است لاجرم از اين حيث برموضوعى كه حكمش مورد اختلاف بوده و قطع و جزم به آن نيست ترجيح دارد فلذا مصنّف ماضى و مضارع را برامر مقدّم كرد و چون اعراب بربناء شرافت و فضيلت دارد مضارع را برماضى ترجيح داده و ابتداء بشرح حكم آن پرداخته و گفته است :

فعل مضارع پهلوى « لم » درمىآيد همچون « يشم » .

شارح گويد :

يعنى « يشم » بعد از « لم » واقع شده و گفته مىشود « لم يشم » .

قوله : ذكر المصنّف علاماتها : ضمير مؤنّث در « علاماتها » به اقسام فعل راجع است .

قوله : مقدّما المضارع و الماضى على الامر : كلمه « مقدّما » به صيغه اسم فاعل و نصب آن از اينجهت است كه حال از « المصنّف » واقع شده .

قوله : للاتّفاق على اعراب الاوّل : مقصود از « الاوّل » فعل مضارع است كه