المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٩

تعريف كلمه

كسى كه مىگويد :

أزيد ضرب ام عمرو ؟ آيا زيد زده يا عمرو ؟

كه در جوابش مىگويند : زيد « زيد زده است » .

يعنى زيد ضرب ، پس « ضرب » لفظى است مقدّر كه ضمير « هو » با آن منوىّ مىباشد .

سپس مصنّف گويد :

« قول » بهريك از كلام و كلم و كلمه اطلاق شده و به غير آنها گفته نمىشود مثلا بمطلق لفظ يا صوت قول نمىگويند .

قوله : واحده كلمة : ضمير در « واحده » به كلّ واحد من الاسم و الفعل و الحرف راجع است يعنى يكى از اين سه را كلمه گفته و مجموعشان را كلم مىگويند .

قوله : و هى كما قال فى التّسهيل : ضمير « هى » به كلمه راجع است .

قوله : لفظ مستقلّ : مقصود از « مستقلّ » يعنى مستقلّ در تلفّظ باشد از اينرو « الف » در « ضارب » يا « واو » در « مضروب » كه مستقلّ در تلفّظ نيستند خارج مىگردند .

قوله : دالّ بالوضع : يعنى بواسطه وضع براى معنائى به آن دلالت داشته باشد بنابراين مهملات كه داراى وضعى نيستند از تعريف خارجند .

قوله : او منوىّ معه : ضمير در « معه » به لفظ عود مىكند .

قوله : كذلك : يعنى اعمّ از اينكه لفظ تحقيقى بوده و يا در تقديرى باشد .

قوله : على كلّ واحد منها : ضمير در « منها » به كلام و كلم و كلمه عود مىكند .

قوله : و لا يطلق على غيرها : ضمير در « غيرها » به كلام و كلم و كلمه راجع است .

شرح عربى :

و كلمة بها كلام قد يؤمّ ، اى يقصد كثيرا فى اللّغة لا فى الاصطلاح