المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٦٤

پاره‌اى از موارد وجوب‌حذف خبر

مسيئا : به صيغه اسم فاعل از باب افعال ، حال است از « العبد » .

واو : عاطفه

اتمّ : به صيغه اسم تفضيل ، مضاف ، مبتداء و خبرش كلمه « حاصل » است كه محذوف مىباشد .

تبيينى : مصدر ، مضاف به « ياء » و مضاف اليه براى « اتمّ » .

الحقّ : مفعول است براى « تبيين » .

منوطا : حال است براى « الحق » .

بالحكم : جار و مجرور ، متعلّق است به « منوطا » و كلمه « حكم » جمع است براى حكمت .

ترجمه :

مانند جمله : ضربى العبد مسيئا و نيز نظير : و اتمّ تبيينى الحقّ منوطا بالحكم .

شرح عربى :

و ، كذا يجب الحذف اذا وقع المبتداء ، بعد واو ، قد ، عيّنت مفهوم مع ، و هو المصاحبة ، كمثل كلّ صانع و ما صنع ، اى مقترنان .

فان لم يكن الواو نصّا فى المعيّة لم يجب الحذف نحو :

و كلّ امرء و الموت يلتقيان .

و ، كذا اذا كان المبتداء مصدرا او مضافا الى مصدر و هو ، قيل حال لا ، يصلح ان ، يكون خبرا ، عن المبتداء ، الّذىّ خبره قد اضمرا .

ترجمه و شرح :

مصنّف گويد :

و بعد از واوى كه به معناى « مع » مىباشد خبر حذف مىگردد مانند : كلّ صانع و ما صنع .

شارح گويد :

يعنى حذف خبر واجب است زمانيكه مبتداء بعد از واوى قرار گيرد كه مفهوم و معناى كلمه « مع » يعنى مصاحبت در آن متعيّن باشد مانند مثالى كه مصنّف آورده و تقدير آن : كلّ صانع و ما صنع مقترنان مىباشد .