المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٥٩

پاره‌اى از موارد وجوب‌حذف خبر

موجود مىباشد .

شاهد در « موجود » است كه خبر براى « زيد » بوده و چون بعد از « لولاى غالبيّه » قرار گرفته واجب است حذف گردد .

و در قسم دوّم حذف جايز است مشروط باينكه قرينه‌اى كه برآن دلالت كند در كلام موجود باشد مانند آيه ( 31 ) از سوره « سبأ » :

لو لا انتم لكنّا مؤمنين .

( اگر اغوا و اضلال شما نبود البتّه ما به خدا ايمان مىآورديم ) .

شاهد در « لو لا » است كه خبر بعد از آن بطور جواز حذف شده و تقدير كلام « لو لا انتم صدد تمونا » مىباشد و قرينه برحذف خبر آيه بعدى است كه مىفرمايد :

قال الّذين استكبروا للّذين استضعفوا نحن صددنكم عن الهدى الآية .

بخلاف موردى كه قرينه‌اى وجود نداشته باشد كه حذف خبر جايز نيست مانند حديثى كه از حضرت نبوىّ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نقل شده كه در آن حضرت به عايشه مىفرماين :

لو لا قومك حديثو عهد بالاسلام لهدمت الكعبة و جعلت لها بابين .

اگر طائفه و خويشان تو جديد الاسلام نمىبودند حتما كعبه را خراب نموده و براى آن دو درب قرار مىدادم .

شاهد در « لو لا » است كه خبر بعدش يعنى « حديثو عهد » حذف نشده و در كلام آمده زيرا قرينه‌اى كه دلالت برآن داشته باشد موجود نيست .

قوله : اى فى القسم الغالب منها : ضمير در « منها » به « لو لا » برمىگردد .

قوله : اذ هى على قسمين : ضمير « هى » به « لو لا » عود مىكند .

قوله : قسم يمتنع فيه جوابها : ضمير در « فيه » به قسم و در « جوابها » به « لو لا » برمىگردد .

قوله : بمجرّد وجود المبتداء بعدها : ضمير در « بعدها » به لو لا برمىگردد .

قوله : و هو الغالب : ضمير « هو » به قسم يمتنع فيه الخ عود مىكند .