المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٤٩

برخى از موارد وجوب تقديم خبر برمبتداء

الف : آن جائى كه در ملابس و جزئى از اجزاء مبتداء ضميرى باشد كه به خبر رجوع كند مانند :

رجل صاحب غلامه ( صاحب غلامش مردى است ) .

شاهد در « رجل » بوده كه خبر براى « صاحب غلامه » است و چون ضمير در « غلامه » به آن راجع است به منظور جلوگيرى از اضمار قبل از ذكر لازم است آن را مقدّم بياوريم .

ب : آن جائى كه در ملابس مبتداء ضميرى باشد كه بملابس خبر عود كند مانند :

فى الدّار غلام صاحبها ( غلام صاحب‌خانه در خانه مىباشد ) .

شاهد در « فى الدّار » است كه متعلّق باستقرّ بوده و خبر از براى « غلام صاحبها » است و چون ضمير در « صاحبها » كه جزئى از مبتداء است به « الدّار » كه ملابس خبر است رجوع مىنمايد از اينرو براى جلوگيرى از اضمار قبل از ذكر خبر را مقدّم آورده‌ايم .

قوله : اذا عاد عليه : ضمير در « عليه » به خبر راجع بوده كه مقصود از آن ملابس خبر مىباشد .

شرح عربى :

تنبيه

عبارة ابن الحاجب فى هذه المسئلة : او لمتعلّقه ضمير فى المبتداء .

قال المصنّف فى نكته على مقدّمة ابن الحاجب :

هذه عبارة غلقة على المتعلّم و لو قال : او كان فى المبتداء ضمير له ، كفاه انتهى .

و انت ترى ما فى عبارة المصنّف هنا من الغلاقة و كثرة الضّمائر المقتضية للتّعقيد و عسر الفهم و كان يمكنه ان يقول كما فى الكافيه :

و ان يعد بخبر ضمير * من مبتداء يوجب له التّأخير