المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٤
تحقيق در لفظ « كلم »
تحقيق در لفظ « كلم »
تحقيق در لفظ « كلم »
در حقيقت لفظ « كلم » اختلاف است :
برخى آن را جمع « كلمه » دانسته‌اند و گروهى ديگر گفته‌اند :
كلمه و كلام از اين لفظ مشتقّ مىباشند .
مرحوم نجم الائمّه در مقام تضعيف قول دوّم فرموده است : اين اشتقاق به نظر بعيد مىرسد .
برخى از اهل تحقيق وجه استبعاد را اينطور تقرير كرده‌اند :
بين مشتقّ و مشتقّ منه بايد مناسبت معنويّه موجود باشد و الّا اشتقاق صورت نگيرد و اين مناسبت بين كلم و كلمه و كلام مستبعد است از اينرو اشتقاق آن دو از اينكلمه نيز بعيد مىباشد .
سپس مرحوم نجم الائمّه فرموده است :
حقّ اينستكه « كلم » جنس كلمه بوده و همچون تمر و تمره و ابدا لفظ مجرّد از « تاء » جمع براى مجرّد از آن نمىآيد .
شارح نيز گويد :
رأى صحيح آنست كه لفظ « كلم » بفتح كاف و كسر لام اسم جنس جمعى است همچون قوم و طائفه .
مؤلف گويد :
اسم جنس ، اسمى است كه برماهيّت دلالت كند بدون ملاحظه كثرت و قلّت و از آن به ماهيّت لا به شرط تعبير مىكنند مانند : ماء و رجل .
و آن يا در معنا مفرد است همچون دو مثال مذكور و يا جمع مىباشد نظير « كلم » كه اسم جنس جمعى است .
قوله : هى الكلم : ضمير « هى » به اسم و فعل و حرف عود مىكند .
قوله : يتألّف منها الكلام : ضمير در « منها » به اسم و فعل و حرف عود مىنمايد .