المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٣٩

[ موارد عدم جواز تقديم خبر بر مبتداء ]

آن مستتر بوده و به « زيد » راجع است رفع داده لذا تقديمش بر « زيد » جايز نيست زيرا در صورت تقديم و گفتن : قام زيد چنين توهّم مىشود كه « زيد » فاعل براى « قام » است نه مبتداء از اينرو براى رفع اشتباه و التباس مبتداء با فاعل لازم است آن را مقدّم و « قام » را مؤخّر بياوريم .

سپس شارح گويد :

اگر فعل ضمير بارز را رفع داده باشد تقديمش برمبتداء جايز است مانند : قاما الزّيدان ( دو زيد ايستادند ) .

شاهد در « قاما » است كه ضمير بارز تثنيه را رفع داده فلذا تقديمش برمبتداء جايز است .

و نيز مانند فرموده حقتعالى در سوره انبياء آيه ( 3 ) :

و اسرّوا النّجوى الّذين ظلموا .

يعنى و كسانى كه ستمكار و ظالم هستند آهسته با يكديگر ميگويند .

شاهد در « اسّرّوا » است كه چون ضمير بارز را رفع داده برمبتداء يعنى موصول كه « الّذين » باشد مقدّم شده است .

پس از آن مىگويد :

آنچه گفتيم كلام بعضى از ادباء بود ولى پدرم در حاشيه‌اى كه برشرح اين ناظم نگارش داده اين طور اعتراض نموده است :

فعل كه ضمير بارز تثنيه را رفع دهد ضمير به صورت « الف » نوشته شده و آن در وقت تلفّظ به جهت التقاء ساكنين حذف مىشود از اينرو تلفظ « قاما الزّيدان » يا « قام الزّيدان » بيك كيفيّت است فلذا بسا سامع توهّم مىكند فعل مزبور مفرد بوده و « الزّيدان » فاعلش مىباشد پس باز در اين صورت التباس و اشتباهى كه در « قام الزّيدان » مانع از تقديم آن برمبتداء بود در اينجا نيز وجود دارد .

سپس مصنّف گويد :