المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٣٠

موارد مفيد بودن ابتداء بنكره

و ليقس ، على ما ذكر ، ما لم يقل ، بان يجوز كلّما وجد فيه الافادة كان يكون فيها معنى التعجّب كما احسن زيدا .

او تكون دعاء نحو : سلام على آل ياسين و ويل للمطفّفين .

او شرطا : كمن يقم اقم معه .

او جواب سؤال : كرجل لمن قال : من عندك ؟

او عامّة : ككلّ يموت .

او تالية لا ذا الفجائيّة نحو : خرجت فاذا اسد بالباب .

اولو او الحال كقوله : سرينا و نجم قد اضاء فمذ بدا .

و قد توجد الافادة دون شيئى ممّا ذكر كقوله : شجرة سجدت و تمرة خير من جرادة .

ترجمه و شرح :

5 - آنكه نكره در بعدش عمل نموده باشد مانند :

رغبة فى الخير خير ( يعنى ميل به كار خوب خوب است ) .

شاهد در « رغبة » بوده كه نكره است و مبتداء واقع شده و « خير » خبرش مىباشد و چون « فى الخير » جار و مجرور ، متعلّق به « رغبت » است يعنى « رغبة » در آن عمل نموده لاجرم مبتداء واقع شدنش جايز است .

6 - آنكه نكره مضاف باشد مانند :

عمل برّ يزين ( يعنى كار نيكو زينت‌بخش صاحبش مىباشد ) .

شاهد در « عمل » است كه نكره بوده و مبتداء واقع شده و خبرش « يزين » مىباشد و چون به « برّ » اضافه شده مبتداء واقع شدنش جايز است .

سپس مصنّف گويد :

آنچه در اينجا ذكر نشد لازم است برموارد مذكور و ياد شده قياس گردد .

شارح گويد :

يعنى در هرموردى كه اخبار از نكره مقيّد باشد ابتداء بنكره جايز است