المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٣

وجه تراخى رتبه حرف‌از اسم و فعل

وجه تراخى رتبه حرف‌از اسم و فعل

وجه تراخى رتبه حرف‌از اسم و فعل

امّا وجه تراخى و مؤخّر بودن رتبه حرف از اسم و فعل اينستكه :

اركان و اجزاء عمده كلام يا اسم بوده و يا فعل و از حرف بعنوان اجزاء زيادى و غير ركنى استفاده مىكنند .

توضيح و شرح

اجزائيكه كلام را تشكيل مىدهند بردو قسم هستند :

1 - اجزاء اصلى و عمده .

2 - اجزاء فرعى و فضله .

عمده عبارتست از چهار جزء به اين شرح :

مبتداء ، خبر ، فاعل ، نائب فاعل .

و مقصود از « عمده » آنست كه كلام در تحقّقش محتاج به آن بوده و مستحيل است بدون آن تحقّق يابد .

و در مقابل فضله است و مقصود از آن كلماتى است كه كلام در تحقّق و تكوّنش نيازى به آنها ندارد همچون :

مفاعيل ، حال ، تميز .

و گاهى برآنچه زائد براصل مراد باشد اطلاق مىنمايند و زمانى آن را برمعانى اضافى و ربطى همچون حروف نسبت دهند .

و بهرتقدير حروف هميشه بعنوان فضله و معناى ربطى مورد استفاده قرار گرفته ولى اسماء و افعال اينطور نيستند از اينرو از نظر رتبهء داراى شرافت بوده فلذا مصنّف حرف را با كلمه « ثمّ » كه مفيد دنائت مرتبه و تراخى رتبه است به آنها عطف كرد .