المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٢٢

مورد جواز اخبار بواسطه اسم‌زمان از اسم ذات

در اينمثال اگرچه « هلال » اسم ذات است و خبرش اسم زمان ولى اين اخبار صحيح است زيرا هلال نيز همچون ليله گاه وجود داشته و زمانى تحقّق ندارد پس چون شباهت به اسم زمان دارد لاجرم در اخبارش فائده نهفته است .

يا مانند : الورد فى ايار ( يعنى گل در ماه ايار مىباشد ) .

در اينمثال نيز « ورد » اگرچه اسم ذات است ولى چون وجود ثابتى ندارد بلكه در زمانى دون زمان ديگر تحقّق دارد از اينرو مىتوان « ايار » را كه ماه سوّم اهل روم است خبرش قرار داد .

مؤلّف گويد :

جمهور اهل بصره معتقدند كه اخبار بواسطه اسم زمان از اسم ذات مطلقا ممنوع است حتّى در موارد مذكور و اظهار كرده‌اند :

در اين قبيل از امثله بايد تأويل قائل شد فلذا در مثال اوّل يعنى « نحن فى يوم طيب » گفته‌اند تقديرش : وجود نحن فى يوم طيّب بوده و در مثال دوّم يعنى « الهلال ليلة » طلوع الهلال ليلة مىباشد چنانچه در « الورد فى ايار » نيز كلمه « وجود » مقدّر است .

قوله : عن مبتدء جثّة : كلمه « جثّه » بضمّ جيم و تشديد ثاء يعنى هيكل و مقصود از آن در اينجا اسم ذات مىباشد .

قوله : و ان يفد الاخباريه : ضمير در « به » به اسم زمان راجع است .

قوله : فى وقوعه وقتا دون وقت : ضمير در « وقوعه » به اسم ذات راجع است .

متن : « 125 »

و لا يجوز الابتدا بالنّكرة * ما لم تفد كعند زيد نمرة

تجزيه و تركيب

واو : عاطفه