المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤١٨

اختلاف ادباء در تقدير متعلّق

شرح عربى :

و اعلم :

انّ اسم الزّمان يكون خبرا عن الحدث نحو : القتال يوم الجمعة .

لانّ الاحداث متجدّدة ، ففى الاخبار عنها به فائدة و هى تخصيصها به زمان دون زمان .

ترجمه و شرح :

تنبيه

شارح گويد :

معلوم باشد كه اسم زمان را مىتوان خبر از حدث يعنى مصدر قرار داد نظير : القتال يوم الجمعة ( كشتار در روز جمعه واقع شد ) .

و دليل جواز آن اينستكه احداث و مصادر متجدّد الوجود بوده لاجرم در اخبار از آنها فائده نهفته است و آن عبارتست از تخصيص دادن آنها به زمانى غير از زمان ديگر چنانچه در مثال مذكور وقوع قتل را به روز جمعه اختصاص داده و نه زمان ديگر و اين خود فائده‌اى است كه از ناحيه اخبار عائد و حاصل مىشود .

مؤلّف گويد :

اين تنبيه را شارح بعنوان تمهيد و مقدّمه براى آماده شدن اذهان براى مضمون بيت آتى در اينجا ذكر نمود .

قوله : لانّ الاحداث متجدّدة : مقصود از « تجدّد » اينستكه وجودشان ممتد و مستمرّ نيست بلكه لحظه‌اى تحقّق داشته و زمانى معدوم و غير محقّق مىباشند .

قوله : ففى الاخبار عنها به : ضمير در « عنها » به احداث و در « به » به اسم زمان راجع است .

قوله : و هى تخصيصها به زمان دون زمان : ضمير در « تخصيصها » به احداث راجع است و ضمير « هى » به فائده عود مىكند .

متن : « 124 »

و لا يكون اسم زمان خبرا * عن جئّة و ان يفد فاخبرا