المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٠٦

خبر مشتقّ و حكم آن

حروفى است كه اصل ساختمان فعل را تشكيل مىدهند همچون :

ض ، ر ، ب در ضرب و ن ، ص ، و در نصر .

مؤلّف گويد :

از كلام شارح اينطور استفاده مىشود كه صفت آنست كه هم معناى فعل و هم حروف آن را داشته باشد بنابراين كلمه‌اى كه تنها معناى فعل را در برداشته باشد همچون « هذا » كه به معناى « اشير » بوده يا رويد كه به معناى « امهل » مىباشد صفت نبوده و از جوامد به حساب آمده لاجرم از ضمير رابط خالى و مجرّد هستند .

سپس در ذيل « فارغ » مىگويد :

يعنى خبر جامد از ضمير خالى مىباشد .

و اين البتّه رأى اهل بصره است و دليلشان اينستكه :

متحمّل بودن خبر بضمير فرع براينستكه بتواند اسم ظاهر را بنابر فاعليّت رفع دهد و اين معنا منحصرا در فعل و آنچه به معناى آن هست مىباشد .

ولى اهل كوفه معتقدند كه خبر جامد مشتمل برضمير بوده همانطوريكه مشتقّ اينطور است .

خبر مشتقّ و حكم آن

خبر مشتقّ و حكم آن

مصنّف گويد :

و اگر خبر مشتقّ باشد پس صاحب ضميرى است كه در آن مستكن مىباشد .

شارح گويد :

مقصود اينستكه :

اگر خبر مفرد مشتقّ يا مأوّل به آن بود حتما مشتمل برضميرى است كه بمبتداء برگردد .

خبر مشتقّ مانند : زيد ضارب كه ضمير « هو » در « ضارب » مستتر بوده و به زيد راجع است .