المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٩٥

اقوال و آراء در عامل مبتداء و خبر

شارح گويد :

يعنى مبتداء به تنهائى خبر را رفع داده بدون دخالت عامل ديگر و اين قول صحيح و متين بوده و سيبويه نيز برآن تنصيص و به آن تصريح نموده است .

و دليل اينقول آنست كه : مبتداء چون طالب خبر است و از نظر معنا آن را به طرف خودش مىكشاند لاجرم در لفظش نيز تأثير گذارده و به آن رفع مىدهد .

و برخى از ادباء گفته‌اند :

رفع خبر بواسطه ابتدائيّت است چه آنكه ابتداء هردو را اقتضاء داشته و طالب هردو ( يعنى مبتداء و خبر ) مىباشد از اينرو در هردو عمل مىكند .

شارح گويد :

ولى اينقول مردود است زيرا قوىترين عوامل كه فعل بوده نمىتواند دو عمل رفعى بنمايد پس ابتدائيّت كه در حدّ فعل نبوده بطريق اولى قابليّت براى دو عمل رفعى ندارد .

بعضى ديگر گفته‌اند :

هم ابتدائيّت و هم مبتداء عامل در خبر هستند .

و كوفيّون گفته‌اند :

مبتداء به خبر و خبر به مبتداء رفع مىدهد .

و سپس در مقام تأييد و تقويت اين رأى شارح مىگويد :

و براى اينقول در تراكيب و عبارات عربيّه نظير و شاهد نيز وجود دارد .

قوله : و هو كونه : ضمير « هو » به « ابتداء » و در « كونه » به مبتداء راجع است .

قوله : معرّى : به صيغه اسم مفعول يعنى برهنه و مجرّد شده باشد .

قوله : ليخبر عنه : ضمير در « عنه » به اسم راجع است .

قوله : كذاك رفع خبر بالمبتداء وحده : قيد « وحدة » براى احتراز از قولى است كه رفع خبر را بمبتداء و ابتدائيّت هردو مىداند .

قوله : و هو الصّحيح : ضمير « هو » به رفع خبر بمبتداء به تنهائى راجع است .