المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٨٣

تحقيق در قيد وارد نسبت‌بمبتداء وصفى

امّا وجه خروج « قائم » از مبتداء وصفى در مثال مذكور اينستكه :

قائم يا خبر از زيد بوده و « ابوه » فاعل آن مىباشد كه در اين صورت قائم به « ابوه » رفع داده ولى « ابوه » مكتفى به نبوده و كلام با آن تمام نمىشود .

و يا خبر است از « ابوه » و جمله « ابوه قائم » خبر از زيد مىشود كه در اين صورت نيز « قائم » اسم مكتفى به را رفع نداده زيرا مرفوع آن ضمير در « قائم » مىباشد كه جزء متمّم و مكمّل كلام نيست .

البتّه مىتوان در تركيب جمله مزبور بگوئيم : قائم مبتداء بوده و « ابوه » فاعل آن و زيد بدل از ضمير در « ابوه » است كه در اين صورت « قائم » به « ابوه » كه متمّم و مكمّل است رفع داده و بدين‌ترتيب مبتداء وصفى محسوب مىشود لذا بايد بگوئيم :

مراد شارح از نفى مبتدائيّت « قائم » بنابر دو تركيب اوّل مىباشد نه مطلقا .

سپس شارح گويد :

پس از توجّه و اطّلاع به آنچه ذكر نموديم اينك مىگوئيم :

مثالى را كه مصنّف در متن آورده براين تعريف تنزيل بنما و بگو :

در مثال : زيد عاذر من اعتذر ، « زيد » مبتداء و « عاذر » خبرش مىباشد چه آنكه تعريف مذكور برآن قابل انطباق مىباشد .

قوله : غير المزيدة : حال است از « عوامل اللّفظيّة » .

قوله : مخبرا عنه : حال است از « اسم » .

قوله : و المأوّل : اسم مؤوّل عبارتست از فعل مضارعى كه با آن ناصبه به مصدر تأويل برده شود .

قوله : و القيد الاوّل يخرج الاسم الخ : مقصود از « قيد اوّل » تجرّد از عوامل لفظيّه مىباشد .

قوله : و الثّانى يدخل الخ : مقصود از « الثّانى » قيد غير المزيدة مىباشد .

قوله : على انّ الخ : كلمه « على » يعنى علاوه براين و مضافا .