المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٦٠

اقسام الف و لام

الف و لام تعريف عهد برسه قسم است :

1 - عهد ذكرى مانند و ارسلنا الى فرعون رسولا فعصى فرعون الرّسول .

شاهد در الف و لام « الرّسول » است كه اشاره به « رسولا » است كه در ذكر مقدّم آمده .

2 - عهد ذهنى مانند : اذ هما فى الغار .

شاهد در « الغار » است كه الف و لامش اشاره به فرد محقّق در خارج مىباشد .

3 - عنهد خارجى مانند : اليوم اكملت لكم دينكم و اتممت عليكم نعمتى .

شاهد در الف و لام « اليوم » است كه اشاره به روز عيد غدير خم است و اگر آن را برداريم و بجايش « هذا » بگذاريم معناى عبارت باز صحيح است و به آن الف و لام عهد حضورى نيز مىگويند .

الف و لام تعريف جنس نيز برسه قسم است :

1 - استغراق افراد و آن الف و لامى است كه بتوان بجايش لفظ « كلّ » را حقيقتا قرار داد مانند :

و العصر انّ الانسان لفى خسر .

شاهد در « الانسان » است كه مىتوان « كلّ الانسان » گفت .

2 - استغراق خصائص ( صفات ) افراد و آن الف و لامى است كه بجايش بتوان لفظ « كلّ » را مجازا قرار داد مانند : زيد الرّجل علما .

شاهد در « الرّجل » است كه مىتوان مجازا گفت زيد كلّ رجل .

3 - تعريف و ماهيّت و آن الف و لامى است كه نه بجايش « كلّ » را بتوان حقيقتا قرار داد و نه مجازا مانند : وم ن الماء كل شيئ حىّ .

شاهد در الف و لام « الماء » است كه براى ماهيّت مىباشد لذا بجايش نمىتوان « و من كلّ ماء » گفت نه حقيقتا و نه مجازا .

قوله : ان حلّ محلّها : لفظ « حلّ » يعنى قرار بگيرد و ضمير در « محلّها » به « ال » راجع است .