المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٥٣

برخى ديگر از موارد حذف عائد

مصنّف گويد :

مانند انت قاض كه بعد از فعل امر از « قضى » قرار گرفته است .

شارح گويد :

اين عبارت اشاره است به فرموده حقتعالى در آيه ( 72 ) از سوره ( طه ) كه مىفرمايد :

فاقض ما انت قاض . پس حكم كن آنچه را كه تو به آن حكم‌كننده هستى .

شاهد در حذف ضمير مضاف اليه از « قاض » است كه در تقدير قاضيه بوده است .

سپس شارح گويد :

بنابراين حذف ضمير مجرورى از مثال جاء الّذىّ انا غلامه جايز نيست يعنى نمىتوان ضمير مجرورى از « غلامه » را حذف كرد زيرا وصف به آن جرّ نداده است .

و نيز حذف ضمير از مثال : جاء الّذى انا مضروبه يا انا ضاربه امس جايز نمىباشد يعنى نمىتوان ضمير مجرورى از « مضروبه » و « ضاربه » را حذف كرد زيرا وصف در ايندو مثال به معناى حال يا استقبال نيست .

سپس مصنّف گويد :

و نيز حذف عائدى كه به مثل كلمه‌اى كه موصول را جرّ داده مجرور شده است جايز مىباشد .

شارح گويد :

يعنى يكى ديگر از موارد حذف ضمير عائد آنجائى است كه عائد به مثل حرفى كه موصول را جرّ داده مجرور شده باشد .

و مقصود از اينكه گفته شد :

به مثل حرفى كه موصول را جرّ داده مجرور شود اينستكه حرف جارّى كه ضمير را جرّ داده از نظر لفظ و معنا و متعلّق با جارّى كه موصول به آن مجرور شده متّفق و متّحد باشد .