المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٥

قيود معتبر در تعريف كلام

بهر لفظى كلام نگويند ، بلكه لازمست مفيد باشد .

شارح در ذيل « مفيد » مىنويسد :

مقصود از لفظ مفيد ، لفظى است كه معنائى را بفهماند كه پس از شنيدنش سكوت برآن پسنديده باشد چنانچه شارح كافيه در شرح اينطور معنا نموده است .

و مقصود از « سكوت » سكوت متكلّم مىباشد بنابراين معناى عبارت چنين مىشود :

كلام عبارتست از لفظى كه متكلّم پس از القاء و اداء آن شايسته باشد سكوت كرده و نيازى به ادامه آن نباشد .

و بعضى از ادباء گفته‌اند :

مراد از آن ، سكوت سامع است ، لذا معناى عبارت اينطور مىباشد :

كلام عبارتست از لفظى كه پس از القاء متكلّم سكوت سامع برآن صحيح باشد .

و برخى ديگر گفته‌اند :

منظور از آن ، سكوت هردو است و طبق آن معناى عبارت چنين مىگردد :

كلام عبارتست از لفظى كه پس از اداء متكلّم و بيانش شايسته باشد كه هردو برآن سكوت نمايند .

و بهرتقدير فايده اين قيد يعنى قيد مفيد آن است كه بواسطه‌اش لفظى كه مفيد نيست همچون :

ان قام از تعريف كلام خارج مىگردد .

قوله : مفهم معنى يحسن السّكوت عليه : كلمه « مفهم » به صيغه اسم فاعل و با تنوين بوده و كلمه « معنى » مفعول آن محسوب شده و جمله « يحسن السّكوت عليه » صفت است براى « معنى » و ضمير در « عليه » به « معنى » عود مىكند .

قوله : كما قال فى شرح الكافية : يعنى مفيد را مصنّف در شرح كافيه به همين