المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٤١

بناء برضمّ و مثال اىّ در حالت بناء

علّتى كه شارح براى بناء برضمّ آورد پس از فراغت از معرب بودن اىّ در حالت دوّم بوده و اعرابش در اينحال را مفروغ غنه و مسلّم فرض كرده است لذا اشكال يادشده ديگر بوى متوجّه نمىگردد .

و بهرصورت شارح گويد :

مثال بناء اىّ برضمّ در حالت چهارم آيه شريفه ( 69 ) از سوره مريم است كه مىفرمايد :

ثمّ لننزعنّ من كلّ شيعة ايّهم اشدّ على الرّحمن عتيّا .

يعنى : سپس هركه را كه سركشى و نافرمانيش بيشتر باشد يك‌يك از هرفرقه بيرون مىآوريم .

شاهد در « ايّهم » است كه مفعول « لننزعنّ » بوده و معذلك طبق قرائت جمهور مبنى برضمّ شده زيرا اضافه شده و صدر و صله‌اش كه « هو » باشد حذف گرديده .

قوله : بان كانت مضافة : ضمير در « كانت » به « اىّ » راجع است .

قوله : و صدر صلتها : يعنى صله اىّ .

قوله : قيل لتأكيد مشابهتها : يعنى مشابهة اىّ .

قوله : من حيث افتقارها الى ذلك المحذوف : ضمير در « افتقارها » به اىّ راجع مىباشد .

قوله : فيلزم عليها بنائها فيها : ضمير در « عليها » به هذه العلّة راجع بوده و ضمير در « بنائها » به اىّ و در « فيها » به حالة ثانيه عود مىنمايد .

قوله : على انّ بعضهم : كلمه « على » يعنى علاوه براين و از اين گذشته و ضمير در « بعضهم » به نحاة راجع است .

قوله : قال به قياسا : ضمير در « به » به بناء اىّ در حالت دوّم راجع است و مقصود از « قياسا » اينستكه حالت دوّم را به صورت چهارم قياس و تشبيه كرده‌اند .

قوله : نقله الرّضى : ضمير مفعولى در « نقله » به قائل شدن برخى به بناء اىّ