المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٣١

شرح صله موصول

شارح گويد :

جمله‌اى كه صله براى موصول قرار مىگيرد بايد داراى شرائطى باشد كه ذيلا ذكر مىگردد .

الف : آنكه جمله خبريّه بوده نه انشائيّه .

و مقصود از جمله خبريّه آنست كه محتمل صدق و كذب باشد مانند قام زيد يا زيد قام .

ب : از معناى تعجّب خالى و مجرّد باشد .

ج : معنا و مضمون جمله خبريّه غالبا بايد معهود و براى مخاطب معلوم باشد .

مؤلّف گويد :

بقيد خبريّه بودن طلب و انشاء خارج شد از اينرو صحيح نيست بگوئيم : جاء الّذى اضربه يا جائنى الّذى ليته قائم .

ولى كسائى وقوع طلب براى صله را اجازه داده چنانچه هشام نحوى انشاء را تجويز كرده است .

و بقيد خلوّ از معناى تعجّب جمله‌اى را كه مشتمل برمعناى آن است خارج نمود لذا گفتن : جائنى الّذى ما احسنه غلط مىباشد .

و بقيد غالب خواست اشاره كند باينكه گاهى جمله صله معهود نيست مانند آنچه در فرموده حقتعالى است .

فغشيهم من اليمّ ما غشيهم .

شاهد در « غشيهم » دوّم است كه صله براى « ما » بوده و معهود و معروف نيست .

برخى از ادباء قيد ديگرى اضافه كرده و گفته‌اند :

شرط است كه صله موصول احتياج بكلامى قبل از آن نداشته باشد بنابراين گفتن جاء الّذى لكنّه قائم صحيح نيست زيرا جمله « لكنّه قائم » بمقتضاى اينكه لكن دلالت براستدراك دارد محتاج بجمله‌اى است كه قبل از آن