المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٢٩

لزوم صله براى موصولات

بعد از تمام موصولات لازم است صله‌اى كه برضمير لايق با آنها مشتمل است واقع شود .

شارح گويد :

ضمير مضاف اليه در « كلّها » به موصولات راجع است و ضميرى كه در صله مىباشد نامش عائد است زيرا به موصول عود مىكند .

و مقصود از لايق بودن ضمير آنست كه از حيث افراد و تذكير و غير ايندو يعنى تثنيه و جمع و تأنيث با موصول مطابق باشد چنانچه مىگوئيم :

جائنى الّذى قام ابوه : كه ضمير در « ابوه » با « الّذى » از حيث افراد و تذكير مطابق است .

ناگفته نماند در ضميرى كه در صله « من » و « ما » واقع مىشود دو وجه جايز است :

الف : آنكه با لفظ آنها مطابق آورده شود ، يعنى مفرد مذكّر بيايد مانند :

و منهم من يمشى على بطنه كه ضمير در « يمشى » با « من » از حيث افراد و تذكير مطابق مىباشد .

ب : آنكه با معنا و مقصود از آنها موافق بيايد يعنى اگر مقصود از « من » مثلا جمع است ضمير نيز جمع بيايد مثل اينكه بگوئيم :

و منهم من ان سئلتهم اجابوبك .

( از ايشان كسانى هستند كه اگر سؤال كنى ايشانرا جواب تو را خواهند داد ) .

كه بقرينه ضمير در « سئلتهم » معلوم مىشود مراد از « من » جمع مذكّر مىباشد .

قوله : تلزم بعدها : يعنى بعد از موصولات .

قوله : يسمّى العايد : ضمير نائب فاعلى در « يسمّى » به ضمير راجع است .

قوله : مطابق له : ضمير در « له » به موصول راجع است .

قوله : و غيرهما : يعنى غير افراد و تذكير كه تثنيه و جمع و تأنيث باشد .