المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٢٤

آراء در « ال »

بخلاف ما اذا الغيت كقولك : لما ذا جئت .

او كانت للاشارة كقوله : ما ذا التّوانى .

ترجمه و شرح :

تتمّه مبحث موصولات

شارح گويد :

گاهى لفظ « ذو » را تثنيه و جمع بسته و مىگويند :

ذوا ( تثنيه در حالت رفع ) ، ذوى ( تثنيه در حالت نصب و جرّ ) ، ذووا ( جمع در حالت رفع ) ، ذوي ( جمع در حالت نصب و جرّ ) .

و نيز كلمه « ذات » را گاهى تثنيه و جمع بسته و مىگويند : ذاتا و ذوات .

چنانچه گاهى كلمه « ذوات » را مثنّى نموده و مىگويند : ذواتا .

مصنّف گويد :

كلمه « ذا » در صورتى كه بعد از ( ما ) استفهاميّه يا ( من ) كه نظير آنست واقع شود بشرطيكه در كلام ملغى نباشد همچون ماء موصوله است .

شارح گويد :

مقصود از « ملغى نبودن » نفى دو چيز است :

الف : آنكه « ذا » در كلام زائده نباشد .

ب : آنكه با « ما » يا « من » مجموعا به معناى استفهام نباشند .

پس حاصل عبارت اينستكه :

كلمه « ذا » در صورتى كه پس از « ما » و « من » استفهاميّه واقع شده باشد بشرطيكه در كلام زائده نبوده يا مجموع مركّب از « ذا » با « ما » و « من » براى استفهام نباشند همچون ماء موصوله از موصولات مشترك محسوب گشته و در هرموردى كه « ما » استعمال مىشد اين نيز به كار مىرود .

شارح سپس مىگويد :

و نيز غير از « ملغى واقع نشدن » شرط ديگرى وجود دارد و آن اينستكه لفظ « ذا » براى اشاره نباشد بنابراين حاصل معنا با دو شرطى كه ذكر شد چنين