المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٢٢

آراء در « ال »

شده :

الفضل ذو انعمكم اللّه به و الكرامة ذات اكرمكم اللّه به .

يعنى فضل چيزى است كه حقتعالى آن را ارزانى نموده بشما و كرامت آنچنان شيئى است كه اكرام فرموده شما را به آن .

شاهد در « ذات » است كه مبنى برضمّ مىباشد .

و گاهى به آن اعراب مسلمات را مىدهند يعنى در حالت نصب و جرّ به كسره مىخوانند .

سپس مصنّف گويد :

و بجاى « اللّات » ذوات گاهى مىآيد :

شارح گويد :

مقصود اينستكه در برخى از لغات و نزد بعضى بجاى « اللّات » ذوات استعمال مىگردد .

اينكلمه مبنى برضمّ است مانند آنچه در كلام رؤبة بن عجّاج آمده :

جمعتها من انيق موارق * ذوات ينهضن به غير سائق

شترانى را كه از جنس شتران بادپا و تندرو هستند گرد آوردم ، اين شتران آنچنان هستند كه از زير بار بدون اينكه كسى مهارشان را بكشد بلند مىشوند .

شاهد در « ذوات » است كه مبنى برضمّ مىباشد .

و گاهى نيز باينكلمه اعراب مسلمات را مىدهند .

قوله : كما ذكره فى شرح الكافية : ضمير منصوبى در « ذكره » به كون ذات كالّتى راجع است .

قوله : و قد تعرب اعراب مسلمات : ضمير نائب فاعلى در « تعرب » به ذات راجع است .

قوله : و قد تعرب باعراب مسلمات : ضمير نائب فاعلى در « تعرب » به ذوات عود مىكند .