المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣١٥

موصولات مشترك

مجرورى در « بمنزلته » به عاقل راجع است .

قوله : او اختلط به : ضمير فاعلى در « اختلط » به غير عاقل و ضمير مجرورى در « به » به عاقل عود مىنمايد .

قوله : تغليبا للافضل : كلمه « تغليبا » مفعول له است براى « تكون لغير العاقل ان اختلط بالعاقل » مىباشد .

قوله : او اقترن به فى عموم : ضمير فاعلى در « اقترن » به غير عاقل و ضمير مجرورى در « به » به عاقل عود مىكند .

قوله : فصّل به من : على الظّاهر كلمه « من » بكسر « ميم » و مراد از آن « من جارّه » مىباشد چه آنكه يكى از معانى پانزده‌گانه اين حرف تفصيل عام مىباشد و باحتمال بعيد ممكنست مقصود از آن « من » بفتح ميم يعنى من موصوله باشد .

قوله : لاقترانه بالعالم : ضمير در « لاقترانه » به غير عالم راجع است .

شرح عربى :

و ما ، ايضا تساوى ما ذكر من « الّذى » و « الّتى » و فروعهما و هى صالحة لما لا يعلم و لغيره كما قال فى شرح الكافية خلاف « من » ، لكن الاولى بها ما لا يعلم نحو : و اللّه خلقكم و ما تعملون .

و لهذا ذكر كثير انّها مختصّة بما لا يعلم عكس « من » و ذلك وهم .

و من ورودها فى العالم قوله تعالى : فانكحوا ما طات لكم من النّساء .

ترجمه و شرح :

مصنّف گويد :

يكى ديگر از موصولات مشترك لفظ « ما » مىباشد .

شارح گويد :

لفظ « ما » نيز با آنچه ذكر شد يعنى الّذى و الّتى و فروع ايندو مساوى و در مورد آنها استعمال مىگردد .

اين كلمه هم براى غير عالم صالح بوده و هم در عاقل جايز الاستعمال است چنانچه مصنّف در شرح كافيه آورده منتهى خلاف « من » مىباشد يعنى براى غير عاقل وضع شده ولى در عاقل نيز استعمال مىگردد چنانچه « من » براى