المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٠٧

صيغه جمع و برخى از احكام آن

نطقا : فعل ماضى ، الفش اطلاقى است ، خبر براى « بعضهم » و جمله اسميّه مصراع دوّم معطوف است به جمله اسميّه مصراع اوّل .

ترجمه :

جمع الّذى ، اولى و الّذين بطور مطلق مىباشد و بعضى از علماء در حال رفعى با واو نطق كرده‌اند .

شرح عربى :

جمع الّذى اولى ، للعاقل و غيره و ندر مجيئها لجمع المؤنّث و اجتمع الامران فى قوله :

و تبلى الاولى يستلئمون على الاولى * تراهنّ يوم الرّوع كالحدء القبلى

و فى قوله كغيره « جمع » تسامح .

و للّذى ايضا ، الّذين ، للعاقل فقط و هو بالياء ، مطلقا ، رفعا و نصبا و جرّا و لم يعرب فى هذه الحالة مع انّ الجمع من خصائص الاسماء ، لانّ الّذين كما سبق للعقلاء فقط و الّذى عامّ له و لغيره ، فلم يجريا على سنن الجموع المتمكّنة .

و قد يستعمل الّذى بمعنى الجمع كقوله تعالى : كمثل الّذى استوقد نارا .

و بعضهم بالواو و رفعا نطقا ، فقال :

نحن اللّذون صبحوا الصّباحا * يوم النّخيل غارة ملحاحا

ترجمه و شرح :

صيغه جمع و برخى از احكام آن

صيغه جمع و برخى از احكام آن

مصنّف گويد :

اولى جمع الّذى است .

شارح گويد :

كلمه « اولى » را براى عاقل و غير آن هردو استعمال مىكنند و به كار بردنش در جمع مؤنّث نادر و قليل مىباشد و در بيتى كه از ابو ذويب هذلى نقل شده اينكلمه در هردو جمع ( يعنى عاقل و غير عاقل ) استعمال گرديده :