المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٠١
موصولات اسمى
برخى از ادباء « الّذى » را از موصولات حرفى شمردهاند ولى مصنّف اين رأى را در كتاب كافيهاش تضعيف نموده .
و براى مفرد مؤنّث لفظ « الّتى » را وضع نمودهاند و در آن لغاتى كه براى « الّذى » ذكر شد ثبت و ضبط شده است .
سپس مصنّف گويد :
الّذى و الّتى در وقتى كه تثنيه بسته شوند يائشان حذف مىگردد .
شارح گويد :
تا بدينوسيله فرق باشد بين تثنيه اسم معرب و مبنى چه آنكه در معرب اساس و حروف مفرد مىبايد محفوظ و ثابت بوده فقط علامت تثنيه را به آن اضافه مىكنند ولى در اسم مبنى همچون الّتى و الّذى حكم اين گونه نيست .
قوله : فيذكره بالعدّ : ضمير فاعلى در « يذكره » به مصنّف و ضمير مفعولى به موصول اسمى راجع است و حاصل مراد اينستكه مصنّف موصولات اسمى را در اينجا تعريف نكرده بلكه صرفا تعداد صيغههاى آن را ذكر نموده است .
قوله : و فيما لغات : ضمير در « فيها » به الّذى راجع است .
قوله : تخفيف الياء و تشديدها و حذفها مع كسر ما قبلها : ضمائر مؤنّث تمام به ياء راجعند .
قوله : و سكونه : يعنى و سكون ماقبل ياء .
قوله : و عدّها بعضهم : ضمير مؤنّث به « الّذىّ » عائد است و ضمير در « بعضهم » به علماء راجع است .
قوله : و ضعّفه فى الكافية : ضمير فاعلى در « ضعّفه » به مصنّف و ضمير مفعولى به « عدّ البعض » راجع است .
قوله : و فيها ما فى الّذىّ : ضمير در « فيها » به الّتى عود مىكند .
قوله : بضمّ اوّله : يعنى كلمه « لا تثبت » را بضمّ اوّلى بخوان مقصود اينستكه « تاء » آن را ضمّه بده .
قوله : للفرق بين تثنية الخ : علّت است براى حذف ياء در الّذى و الّتى .