المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٢٨٥

الفاظ اسم اشاره

سپس در ذيل « اشر بذى و ذه » مىگويد :

كلمه « ذه » به سكون هاء بوده و « ذه » بكسر هاء است و هردو از الفاظى هستند كه با آنها بمفرد مؤنّث اشاره مىكنند و غير از ايندو لفظ الفاظى ديگر وجود دارند كه جملگى براى اشاره به مفرد مؤنّث اشاره مىكنند و غير از ايندو لفظ الفاظى ديگر وجود دارند كه جملگى براى اشاره به مفرد مؤنّث وضع شده‌اند و آنها عبارتند از :

ذهى با ياء ، و تى و تا و ته ( كه مانند ذه ) مىباشد يعنى داراى سه وجه است به اين شرح :

1 - ته : بكسر تا و سكون هاء .

2 - ته : بكسر تاء و هاء .

3 - تهى : بكسر تاء و ثبوت ياء .

و حاصل كلام آنكه با اين الفاظ صرفا بمفرد مؤنّث اشاره مىشود نه غير آن .

سپس مصنّف گويد :

ذان و تان براى اشاره به تثنيه در حالت رفعى بوده و در غير حالت رفعى با ذين و تين اشاره مىكنند .

شارح گويد :

لفظ « ذان » تثنيه « ذا » بوده كه در وقت تثنيه « الف » را از آن حذف كرده‌اند و جهتش اينستكه الف مذكور ساكن بوده و پس از آوردن الف تثنيه التقاء ساكنين بين آن دو شد از اينرو الف اصلى كلمه را كه الف اوّلى باشد حذف نمودند .

با اين لفظ به تثنيه مذكّر در حالت رفعى اشاره مىنمايند .

و لفظ « تان » تثنيه « تا » بوده كه در وقت ساختن صيغه تثنيه « الف » آن را حذف نمودند و جهتش همان است كه در تثنيه « ذا » بيان شد .

با اين لفظ به تثنيه مؤنّث در حالت رفعى اشاره مىشود .

قابل ذكر و توجّه است كه از بين تمام الفاظ مفرد مؤنّث صرفا « تا » را از اين جهت تثنيه بسته‌اند تا بدينوسيله از التباس برحذر مانده و اشتباهى واقع نشود چه آنكه برخى از الفاظ مفرد را اگر تثنيه مىبستند با تثنيه « ذا » كه مفرد مذكّر است اشتباه