المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٢٧٨

علم جنس

قوله : لا لكلّها : يعنى لكلّ الاجناس .

قوله : كعلم الاشخاص لفظا الخ : حاصل مراد اينستكه :

علم بردو قسم است : علم شخص و علم جنس .

علم شخص داراى دو حكم است :

الف : حكم معنوى .

ب : حكم لفظى .

مقصود از معنوى اينستكه از آن واحد معيّن اراده مىشود مانند :

زيد و احمد .

و مراد از حكم لفظى آنست كه صحيح است از علم شخص حالى كه مؤخّر از آن مىباشد آورده مانند : جاء زيد ضاحكا .

و نيز اگر علميّت با سبب ديگر اجتماع كند اسم را غير منصرف مىنمايد مانند : مررت باحمد .

و همچنين دخول الف و لام برآن ممنوع است از اينرو صحيح نيست بگوئيم : جاء الزّيد .

و نيز صحيح نيست صفتش را نكره قرار داد ولى جايز است ابتداء به آن .

علم جنس صرفا در حكم لفظى با علم شخص متّحد است يعنى آوردن حال از آن صحيح است لذا مىتوان گفت هذا اسامة مقبلا و نيز اگر با سبب ديگر اجتماع كند غير منصرف مىشود لذا « اسامه » در مثال مررت باسامة مفتوح است زيرا علميّت و تأنيث در آن جمع مىباشد .

و نيز دخول الف و لام و آوردن صفت نكره براى آن غير جايز است فلذا صحيح نيست بگوئيم :

هذا الاسامة يا رأيت اسامة عظيما .

بنابراين علم جنس از نظر معنا حكم نكره را دارد چه آنكه به واحد معيّنى اختصاص ندارد همانطورى كه نكره چنين مىباشد از اينرو مىتوان