المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٢٦٩

اقسام علم شخص

استعمال نشده باشد .

قول دوّم : آنكه بعلمى مرتجل گويند كه پيش از علميّت در معناى ديگر استعمال شده ولى از نظر ما مجهول است يعنى نمىدانيم كه در چه استعمال مىشده و از چه معنائى به علميّت انتقال داده شده است .

و بهرتقدير مثال علم مرتجل مانند : سعاد كه علم است براى زنى و ادد كه براى مردى علم قرار داده شده است .

علم بالغلبة : آنست كه نه منقول بوده و نه مرتجل .

ابو حيّان در كتاب ارتشاف در تفسير آن چنين آورده :

علم بالغلبة : آنست كه هم در علم و هم در غير آن به كار رود ولى استعمالش در علميّت غالب باشد .

قوله : بعد استعماله فى غيرها : ضمير در « استعماله » به علم و در « غيرها » به علميّت راجع است .

قوله : من مصدر : متعلّق است به « منقول » .

قوله : لم يسبق له استعمال فى غير العلميّة : ضمير در « له » به علم راجع است .

متن : « 77 »

و جملة و ما بمزج ركّبا * ذا ان بغيرويه تمّ اعربا

تجزيه و تركيب

و : عاطفه .

جملة : مبتداء و خبرش محذوف بوده و تقدير كلام چنين است :

و منه جمله ، و اينجمله اسميّه معطوف است به جمله و منه منقول .

و : عاطفه .

ما : موصوله ، مبتداء و خبرش محذوف است كه « منه » باشد .