المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٢٦٠

مبحث احكام علم

التّسهيل .

و علّله فى شرحه بانّ الغالب انّ اللّقب منقول من اسم غير انسان كبطّة و قفّة ، فلو قدّم لتوهّم السّامع انّ المراد مسمّاه الاصلى و ذلك مأمون بتأخيره ، فلم يعدل عنه و شذّ تقديمه فى قوله :

بانّ ذا الكلب عمرا خيرهم نسبا .

و امّا الكنية ، فيجوز تقديمه عليها و العكس ، كذا قالوه ، لكن مقتضى التّعليل المذكور امتناع تقديمه عليها ايضا فتأمّل .

نعم : تقديمها على الاسم و عكسه سواء .

ترجمه و شرح :

مبحث احكام علم

مبحث احكام علم

مصنّف گويد :

اگر لقب با غير خود جمع شد بايد از آن مؤخّر بيايد .

شارح گويد :

مقصود از « غير لقب » اسم است و شاهد براين مدّعا آنست كه در برخى از نسخ الفيّه بجاى « ان سواه » سواها با تأنيث ضمير آمده و ضمير در اين صورت به كنيه عود كرده و در نتيجه معناى عبارت چنين مىشود :

اگر لقب با غير كنيه همراه شد واجب التّأخير است و مسلّما غير كنيه اسم است چه آنكه علم يا لقب بوده و يا اسم و يا كنيه و وقتى گفتيم لقب با غير كنيه اگر همراه شد بايد از آن مؤخّر بيايد براى غير كنيه فرد ديگرى غير از اسم وجود ندارد .

و حاصل كلام آنكه :

وقتى لقب با اسم در يك عبارت اجتماع كردند لازم است لقب را از اسم مؤخّر آورد چنانچه مصنّف نيز به آن در كتاب تسهيل تصريح كرده است و در